«نماینده»/ سحر سموات : در ماههای اخیر، ایران با مجموعهای از چالشهای اقتصادی، فشارهای معیشتی، برخی اعتراضات پراکنده و رخدادهای امنیتی روبهرو بوده است؛ شرایطی که فضای عمومی جامعه را حساس و گاه ملتهب کرده و سطح نگرانیهای اجتماعی را افزایش داده است. در چنین فضایی، رهبر انقلاب در سخنرانیهای اخیر خود مجموعهای از تذکرات مهم را خطاب به مسئولان اجرایی، نمایندگان مجلس و مدیران کشور مطرح کردهاند؛ تذکراتی که محور اصلی آنها حفظ امید اجتماعی، پرهیز از ناامیدسازی مردم، مدیریت مسئولانهٔ گفتار و رفتار و تقویت همکاری میان قواست. این پیامها نشان میدهد که در نگاه ایشان، امید اجتماعی نه یک توصیه اخلاقی، بلکه یک ضرورت راهبردی برای ثبات و پیشرفت کشور است.(۱)
یکی از مهمترین محورهای سخنان ایشان، ضرورت آرامسازی فضای عمومی است. در واکنش به برخی رخدادهای امنیتی و اجتماعی، ایشان تأکید کردهاند که مسئولان باید با دقت، آرامش و پرهیز از التهابآفرینی با حوادث برخورد کنند. مدیریت بحران، از نگاه ایشان، باید حرفهای، دقیق و بدون ایجاد ترس عمومی باشد. در شرایطی که فضای رسانهای میتواند به سرعت احساس ناامنی را تشدید کند، مسئولان باید مراقب باشند که با اظهارنظرهای شتابزده یا بزرگنمایی مشکلات، جامعه را دچار اضطراب نکنند. (۲)
محور مهم دیگری که رهبر انقلاب بر آن تأکید کردهاند، پرهیز از سیاهنمایی و بزرگنمایی مشکلات است. ایشان بارها گفتهاند که مشکلات کشور واقعی و جدی هستند، اما نباید چنان تصویر شوند که مردم احساس بنبست کنند. بیان مشکلات باید همراه با ارائه راهحل باشد و مسئولان باید مراقب باشند که ناخواسته در مسیر یأسپراکنی قرار نگیرند. (۳) در همین راستا، ایشان در بیانات راهبردی خود در ۱۹ دی ۱۴۰۴، بار دیگر بر نقش ایمان و امید به عنوان دو رکن اصلی قدرت ملی تأکید کردند. ایشان خاطرنشان ساختند که برای تقویت ایمان عمومی، مسئولان باید صادقانه در کنار مردم باشند و با تبیین درستِ دستاوردها و برنامههای واقعی، مانع از نفوذ یأس در بدنه جامعه شوند؛ چرا که هرگونه تلاش برای بیثمر نشان دادن اقدامات کشور، بازی در زمین دشمن است.(۴)
در کنار این، رهبر انقلاب بر مسئولیتپذیری و پاسخگویی در برابر مردم تأکید کردهاند. ایشان گفتهاند که مسئولان باید از فرافکنی پرهیز کنند و با هماهنگی و اقدام عملی مشکلات را کاهش دهند. گزارشدهی به مردم باید شفاف، دقیق و امیدبخش باشد؛ نه شعاری و نه توجیهگرانه. (۵) در دیدارهای اخیر با نمایندگان مجلس نیز، ایشان بر ضرورت کمک به دولت تأکید کردهاند. از نگاه ایشان، سایر نهادها، بهویژه مجلس، باید مسیر اجرای برنامههای اصلاحی را هموار کنند. ایشان هشدار دادهاند که اختلافات فرسایشی میان نهادها میتواند به تضعیف دولت و افزایش نگرانی عمومی منجر شود. (۶) امیدآفرینی باید واقعی باشد و مسئولان باید مراقب باشند که با گفتار یا رفتار خود این سرمایه حیاتی را تضعیف نکنند. (۷)
با وجود تأکیدات صریح و مکرر رهبر انقلاب بر ضرورت آرامسازی فضای عمومی، در عمل هفتهای نیست که بخشی از فضای سیاسی کشور تحتتأثیر رفتارهای تنشزا قرار نگیرد. برخی اظهارنظرها، طرح پرسشهای غیرضروری از مسئولان اجرایی و استفاده از تریبونهای رسمی برای ایجاد دوگانههای کاذب، عملاً به افزایش بدبینی عمومی دامن میزد. (۸)
در مواردی، طرح پرسشها یا استیضاحهایی که فاقد پشتوانه کارشناسی بوده و بیشتر رنگوبوی رقابتهای سیاسی دارد، مسیر اجرای برنامههای کلان را با اختلال مواجه میسازد. (۹) همچنین ناهماهنگی در اطلاعرسانی حوادث اخیر و موضعگیریهای شتابزده نشان میدهد که بخشی از توصیههای رهبری درباره مدیریت گفتار و پرهیز از التهابآفرینی هنوز جدی گرفته نشده است. (۱۰) این مجموعه رفتارها عملاً در نقطه مقابل توصیههای راهبردی درباره امیدآفرینی، آرامسازی جامعه و همافزایی قوا قرار میگیرد.
نتیجهگیری
در یک جمعبندی جامع، منظومه فکری رهبر انقلاب در مواجهه با شرایط کنونی بر سه رکن «عقلانیت حکمرانی»، «وحدت کلمه» و «حفاظت از سرمایه امید» استوار است. ایشان امید را نه یک خوشبینی ساده، بلکه «موتور پیشران کشور» میدانند که تضعیف آن توسط مسئولان – چه از طریق گفتار نسنجیده و چه از طریق منازعات بیحاصل – آسیبهای جبرانناپذیری به اعتماد عمومی وارد میکند.
سخنان اخیر ایشان نقشهراه روشنی برای مدیریت فضای عمومی و افزایش کارآمدی حاکمیت ارائه میدهد. با این حال، استمرار برخی رفتارهای حاشیهساز نشان میدهد که همچنان فاصلهای میان این توصیههای راهبردی و عملکرد برخی مسئولان وجود دارد. عبور از پیچهای دشوار کنونی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند همافزایی واقعی قوا و تمرکز بر مسائل اصلی مردم است؛ بدین معنا که نقدها باید سازنده و به قصد اصلاح باشد، نه به قصد از پا انداختن مجری. موفقیت کشور در گرو آن است که مردم، حاکمیت را یکپارچه، صادق و مصمم در حل مشکلات ببینند؛ مسیری که تنها با حمایت از دولت، مدیریت مسئولانه گفتار و رفتار، و پاسخگویی شفاف میتواند به تقویت امید اجتماعی و کاهش نگرانیهای عمومی منجر شود. (۱۱)
پانویسها :
۱. بیانات در دیدار مردم قم در سالروز قیام ۱۹ دی - ۱۹ دی ۱۴۰۴
۲. ناهماهنگی در اطلاعرسانی و موضعگیریهای شتابزده در حوادث امنیتی - ۱۴۰۴
۳. بیانات در نخستین دیدار هیئت دولت چهاردهم - ۶ شهریور ۱۴۰۳
۴. طرح سوالات و تذکرات حاشیهای نمایندگان پیش از استقرار کامل دولت - شهریور ۱۴۰۳
۵. تنشهای لفظی و دوقطبیسازی در جریان جلسات رای اعتماد - مرداد ۱۴۰۳
۶. دیدار نمایندگان و کارکنان مجلس شورای اسلامی - ۳۱ تیر ۱۴۰۳
۷. بیانات در دیدار رئیس و مسئولان قوه قضائیه - ۲ تیر ۱۴۰۳
۸. سخنرانی مراسم سالگرد ارتحال حضرت امام (ره) - ۱۴ خرداد ۱۴۰۳
۹. بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی - ۲۱ فروردین ۱۴۰۳
۱۰. بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان - ۱۹ فروردین ۱۴۰۳
۱۱. دیدار ائمه جمعه سراسر کشور - ۲۶ دی ۱۴۰۲