مجلس ایران؛ بعد از هشت سال ریاست هاشمی رفسنجانی بر قوه مجریه، کشور در سال 76 مهیای انتخاب فرد جدیدی برای پوشیدن قبای ریاست جمهوری شد. هشت سالی که در کنار توسعه و سازندگی، اختلاف طبقاتی در کشور شدت گرفت و مدیران لیبرال پرورش پیدا کردند. اتفاقات دوره هفتم و هشتم ریاست جمهوری نشان دهنده ریشه گرفتن انحرافی در تاریخ ایران است که البته مدت زیادی دوام نیاورد.
تولد یک حزب :
یکی از مهمترین اتفاقات دور دوم ریاست جمهوری آقای هاشمی تشکیل حزب کارگزاران سازندگی در زمستان سال 74 در بحبوحه انتخابات مجلس پنجم بود. حمید رضا ترقی عضو ارشد موتلفه در باره تشکیل کاگزاران در مصاحبه با ویژه نامه روزنامه ایران گفت: "در انتخابات مجلس پنجم، نیروهای جبهه پیروان خط امام و رهبری در سطح کشور مورد حمایت روحانیت و جامعه مدرسین قرار گرفتند و در مقابل آنها جریان کارگزاران سازندگی قرار گرفت. شکلگیری جریان کارگزاران به این شکل بود که آقایهاشمی رفسنجانی به عنوان رئیس جمهور وقت، در مذاکره با جامعه روحانیت مبارز و جبهه پیروان خط امام و رهبری از آنها خواست تا تعدادی از نامزدهای این جریان را در فهرست مورد حمایت خود برای مجلس قرار دهند اما جبهه پیروان خط امام و رهبری و جامعه روحانیت علیرغم بحثها و مذاکرات فراوان، در مورد این تعداد از نامزدهای کارگزاران به توافق نرسیدند زیرا آنها را خارج از چارچوب معیارها و شاخصهای خود میدانستند. بنابراین یک رقابت سیاسی بین دو جریان کارگزاران و جبهه پیروان خط امام به وجود آمد و بر همین اساس گروه کارگزاران طی بیانیهای رسمی اقدام به تشکیل حزب کارگزاران کرد.
از آنجایی که تعدادی از اعضای این حزب را وزیران تشکیل میدادند، مقام معظم رهبری طی تذکری به دولت از دخالت وزرا در انتخابات مجلس جلوگیری و تأکید کردند که این کار به مصلحت نظام نیست. پس از آن جریان کارگزاران که از ائتلاف با جبهه پیروان خط امام و رهبری نا امید شده بود، تصمیم گرفت حزب خود را از طریق معاونین وزرای دولت ساماندهی کند و به این ترتیب وارد صحنه انتخابات مجلس پنجم شد. طی این انتخابات اعضای حزب کارگزاران به همراه گروهی که جناح چپ را تشکیل میدادند تشکیل ائتلاف دادند. در نهایت مجلس پنجم با یک اکثریت از جبهه پیروان خط امام و رهبری و اقلیتی از حزب کارگزاران و جناح چپیها که تعدادشان حدوداً به 100 تا 150 نفر میرسید تشکیل و آغاز به کار کرد."
اما هاشمی رفسنجانی ماجرا را به گونه دیگری تعریف می کند: در انتخابات مجلس پنجم در شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز تصمیم گرفتیم که برای تهران ترکیبی از دو جریان چپ و راست آن روز را بیاوریم ولی در جلسه ای در غیاب من که به دلیل مشغله های ریاست جمهوری ام نتوانسته بودم شرکت کنم، تصمیم گرفته بودند که فقط افرادی که نام آنها در در لیست جامعه روحانیت قرار میگیرد راستی ها باشند. در آن وقت دکتر حبیبی از طرف بخشی از کابینه نزد من آمد و گفت که وزرا معتقدند اگر لیست جامعه جامع نباشد ما خودمان لیست می دهیم و من نیز به آقایان جامعه گفتم که نمی توانم جلویشان را بگیرم. لذا بیایید تا مصوبه را اجرا کنیم اما قبول نکردند و کار به داوری کشید و من به آقای ناطق نوری گفتم که نزد مقام معظم رهبری برود تا هر چه ایشان گفتند آن جور عمل کنید ناطق نوری پس از دیدارش با مقام معظم رهبری به من اطلاع داد که ایشان به سه دلیل موافق است که آنها لیست بدهند که از جمله آن دلایل یکی کمک به پررونق شدن انتخابات بود و دیگری اینکه بالاخره سلیقه ها مختلف است. پس از اینکه آقای ناطق نوری صحبت های مقام معظم رهبری را به من اطلاع داد من هم گفتم خوب دیگر من دخالتی نمی کنم لذا بعد از اینکه جواب آقا رسید این آقایان هم اولین بیانیه را با نام کارگزاران منتشر کردند که در کشور تاثیر زیادی گذاشت.
بازگویی این ماجرا توسط ناطق نوری نشان می دهد هاشمی تمام واقعیت را نگفته است: یقینا در مورد این جریان، قبلا برنامه ریزی و مطالعه شده بود زیرا یک حزب به این زودی تشکیل نمی شود و نمی تواند به این سرعت آنچنان سریع وارد میدان شود و تبلیغات گسترده ای راه بیندازد. آقای هاشمی در یک مقطعی، به من گفتند: فائزه دختر ایشان را هم در لیست بگذارید. من گفتم اصلا جامعه روحانیت با این تفکر نمی سازد، بالاخره جریان اصولگرایی و تفکر مذهبی جامعه بسیاری از شعارهای این آقایان را قبول ندارند. در واقع هر چه از این ماجرا گذشت بیشتر روشن شد که طرح این نامزدها اصولا بهانه ای برای اعلام موجودیت کارگزاران بود.
هفتمین دوره انتخابات ریاست جمهوری:
هفتمین دوره انتخابات ریاست جمهوری با اتمام دوره هاشمی همراه بود به همین دلیل از سال ۱۳۷۳ معاون حقوقی و پارلمانی هاشمی، عطاءالله مهاجرانی طی یک مصاحبه مطبوعاتی (ایران نیوز ۸ آبان ۱۳۷۳) خواستار تداوم حضور هاشمی در مقام ریاستجمهوری شد. اما مقام معظم رهبری طی اشارههایی با این تحرکات مخالفت کردند. از جمله در ۱۲ خرداد ۱۳۷۴ طی پیامی به مناسبت افتتاح مجلس پنجم فرمودند: «هم در وضع کنونی که دولت خدمتگزار … در حال انجام وظیفه است و هم در دولت بعدی که به فضل و هدایت الهی مسؤولیت اداره اجرایی کشور بر دوش شخصیت برجسته و برگزیده دیگری خواهد بود، همواره مجلس محترم باید همچون چشمی تیزبین و مغزی مصلحت شناس و سرانگشتی گره گشا عمل کند.»
در هفتمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ، ۲۳۸ نفر به عنوان داوطلب ثبت نام کردند که از مهمترین شخصیتهای مطرح و مخالف در آن «حبیب الله پیمان» عضو گروهک جنبش مسلمانان مبارز بود. «اعظم طالقانی» دختر ایت الله طالقانی نیز در این انتخابات داوطلب شد. شورای نگهبان پس از بررسی پرونده داوطلبان، چهار نفر شامل آقایان محمدی ریشهری، رضا زوارهای، علی اکبر ناطقنوری و سید محمد خاتمی را واجد صلاحیت تشخیص داد.
وضعیت احزاب و گروه ها:
ماه ها پیش از انتخابات ریاست جمهوری جامعه روحانیت مبارز تشکیل جلسه داد و 14 نفر حاضر در جلسه به اتفاق آرا ناطق نوری را به عنوان کاندیدای خود معرفی کردند. هاشمی رفسنجانی نیز در این دوره در جامعه روحانیت مبارز حضور داشت و حجه الاسلام والمسلمین تقوی عضو جامعه روحانیت مبارز به خبرگاران گفت: هاشمی از ناطق نوری حمایت کرده است. اما حزب مطبوع هاشمی ( کارگزاران) در آن زمان نگاه دیگری داشت. در واقع در این سال ها تحلیل رفتارهای سیاسی هاشمی در حفظ دو سوی جریان های سیاسی به وضوح قابل مشاهده است. درواقع رقابت انتخاباتی هفتم نه بین دوجناح یا دوجریان که بین مردان هاشمی بود و در نهایت برآیند کار در هر صورت به نفع او تمام می شد.
ناطق نوری یک چهره آشنا و نزدیک برای هاشمی بود و خاتمی نیز وزیر فرهنگ و ارشاد دولت سازندگی بود تنها مسئله ای که پیش آمد این بود که نگاه منفی جامعه به پای جریان راست و ناطق نوری گذاشته شد و این گونه خاتمی توانست وجهه ای تحول گرا و روشنفکر از خود نشان دهد. ری شهری در این میان نماینده جریان سوم بود اگر چه نتوانست آن گونه که باید پرچم این گروه را به دوش کشد. هاشمی در این دوران تلاش می کرد خود را فردی فرا جناحی نشان دهد. خاتمی با اینکه وزیر ارشاد دولت سازندگی بود اما با نشان دادن چهره ای منتقد نسبت به فضای بسته دولت سازندگی و دادن شعارهای روشنفکرانه و آزاد اندیشانه توانسته بود چهره جذابی را برای خود به وجود آورد.
در آخر گروه های مختلف سیاسی مثل مجمع روحانیون مبارز، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، دفتر تحکیم وحدت، کارگزاران سازندگی و ملیمذهبیها از خاتمی حمایت کردند.
نتایج انتخابات:
سرانجام در 2 خرداد 76 انتخابات ریاست جمهوری هفتمین دوره ریاست جمهوری با مشارکت بالای مردم برگزار شد. در این دوره 36466487 نفر واجد شرایط شرکت بودند که از این تعداد 29145745 نفر شرکت نمودند که معادل 79.92% بود. و در نهایت سید محمد خاتمی با 20 میلیون رای در انتخابات پیروز شد.
- حجه الاسلام خاتمی با 20138784 رأی (69%)
- حجت الاسلام ناطق نوری با 7248317 رأی
- محمد ری شهری با 744205 رأی
- سید رضا زواره ای با 772707 رأی
حکم تنفیذ حجت الاسلام خاتمی در 12 مرداد 76 از سوی مقام معظم رهبری صادر شد. در این مراسم رهبر معظم انقلاب با قدر دانی از مردم به خاطر حضور با شکوه خود در انتخابات بیان کردند: آنچه من به مسؤولان دولتِ آینده و رئیس جمهور عزیز – که بحمداللَّه خودشان هم به این نکات توجه دارند – از باب تذکّر عرض مىکنم این است که اوّلاً، همه سعى ما باید این باشد که این ملت را بشناسیم. ثانیاً، خواستهها و نیازهایش را برآورده کنیم. این ملت، حقّ عظیمى بر گردن ما دارد. این ملت است که کشور را حفظ کرده است و این ملت است که به حقیقت، آیتِ قدرتِ پروردگار است.
ایشان در باره رعایت عدالت اجتماعی فرمودند : عزیزان من! نظام اسلامى، نظام سرمایهدارى نیست. من چهارسال قبل، در همین جا – در روز تنفیذ – همین موضوع را به حضّارى که بودند، عرض کردم و گفتم: «نظام ما، نظام سرمایهدارى نیست. نظام سرمایهدارى، به جمعِ ثروت، به رونق اقتصادى و به مجموع در آمد ملى نگاه مىکند و برایش مهم نیست که این ثروتْ چگونه به دست مىآید، به دست کى مىآید و چند درصد از مردم، چگونه از آن استفاده مىکنند! باید در آمد ملى بالا برود، ثروت زیاد شود، تلاش اقتصادى مورد حمایت قرار گیرد؛ که مورد حمایت هم قرار مىدهند. قوانین هم در این جهت است. قدرت اجرایى هم در این جهت است. کشورهاى سرمایهدارى – آن هم نه همه بلکه بعضى – حداکثر کارى که مىکنند این است که بیمهها و تضمین هایى را براى قشرهاى مظلوم و محروم مىگذارند، تا حداقلى هم به آنها برسد. این، نظام سرمایهدارى است.»
منابع:
سایت مقام معظم رهبری
خاطرات حجه الاسلام و المسلمین هاشمی رفسنجانی
خاطرات حجه الاسلام و المسلمین ناطق نوری
رمز عبور ویژه نامه موسسه ایران
