به گزارش نماینده به نقل از باشگاه خبرنگاران، از گذشته تاکنون سینمای ایران هر ساله نزدیک پایان سال بزرگترین رویداد فرهنگی در عرصه هنر به نام جشنواره فیلم فجر را برگزار می کند دهه اول این جشنواره با توجه به نزدیک بودن به دوران جنگ نگاهی به انقلابی و دفاع مقدس داشته است. سعی کردیم به مرور دهه اول جشنواره با توجه به اتفاقات و معرفی برگزیدگان آن بپردازیم.
اولین جشنواره فیلم فجر در سال ۶۰ سیمرغ بلورین نداشت
اولین جشنواره در سال ۱۳۶۰ اتفاق افتاد و در بحبوحه جنگ تحمیلی و شاید در آن فضای انقلابی برگزاری این برنامه تا حدودی جسورانه به نظر میآمد.
شاید یکی از دلایل برگزاری اولین دوره جشنواره پا بر جا کردن نگاه ارزشی مدیران انقلابی در عرصه سینما بود در واقع برگزاری جشنواره ای نوپا در ایام دهه فجر و گنجاندن انواع و اقسام فیلم های مختلف ایرانی و خارجی تنها بهانه ای برای معرفی حکومت اسلامی در عرصه فرهنگی و هنری بود و تلاش عوامل هنری باعث برگزاری اولین جشنواره فیلم فجر در سال ۶۰ شد و تنها ۵ فیلم در مسابقه این فستیوال حضور داشت که ۳ فیلم آن متعلق به کارگردانان موج نو سینمای ایران از جمله “مرگ یزدگرد” (بهرام بیضایی) “خط قرمز” (مسعود کیمیایی) و “حاجی واشنگتن” (مرحوم علی حاتمی) بود که به غیر از توقیف دو فیلم اول فقط فیلم “حاجی واشنگتن” مرحوم علی حاتمی آن هم بعد از ۱۶ سال اجازه اکران گرفت و اشباح و سفیر دو فیلم دیگر این جشنواره بودند.
از نکات قابل توجه نخستین جشنواره فیلم فجر برگزار نشدن مراسم اهدای جایزه به برگزیدگان بخش مسابقه بود. همچنین از اتفاقات جالب این جشنواره بخش سینمای ایتالیا از نئورئالیسم تاکنون که از بخش های قابل ملاحظه این دوره بود اما گنجاندن سایر بخش های جنبی همانند چشم انداز سینمای کوبا یا سینمای سرخپوستان و سیاه پوستان در سینما بیشتر از اینکه اهداف سینمایی و هنری را دنبال کند کارکرد سیاسی و تبلیغاتی داشت.
اولین دوره جشنواره فیلم فجر مقارن با جنگ ایران و عراق و فضای پس از انقلاب ۵۷ بود در این دوره علاوه بر بخش های جنبی شامل چشم انداز سینما کوبا، سینمای ایتالیا از نئورئالیسم تا امروز ، سرخ پوستان و سیاه پوستان در سینما، سینمای کودکان و نوجوانان، سینمای ایران پس از انقلاب و نمایش های ویژه بخش مسابقه آماتور نیز وجود داشت.
فیلم های “بچه های دیار صفا”، “علمدار”، “خرمشهر ۶۱”، “با هم برای ایثار”، “یا زهرا”، “کلام مکتب است این”، “خرمشهر شهر عشق شهر خون”، “آمریکا نابود است” و “بر بال ملائکه” از جمله فیلم هایی بودند که در بخش آماتور این دوره شرکت کردند و با دیپلم افتخار از آنها تقدیر شد.
بنیاد سینمایی فارابی و وزارت ارشاد با همت بلند خود بزرگ ترین رویداد سینمای ایران را در سال ۶۱ رقم زد با اینکه تا سال ۷۴ جشنواره به بخش سینمای ایران بسنده کرده بود اما از ۷۴ به بعد سینمای بین الملل نیز توانست جایگاه خوبی در جشنواره بین المللی فیلم فجر پیدا کند.
از هیات داوران اولین دوره جشنواره فیلم فجر می توان به داوران بخش آماتور از جمله محمد اعتصامی، رضا انصاریان، سیف الله داد، حمید دهقان پور، محمد علیان، ناصر عبداللهی میتوان اشاره کرد همچنین بخش حرفه ای بدون داوری و اهدای جوایز برگزار شد.
حسین و خشوری دبیر این دوره جشنواره بود که به معاونت سینمایی کمال حاج سید جوادی برگزار شد.
آغاز رکوردزنی پرویز پرستویی در دوره دوم جشنواره فیلم فجر
بعد از پایان رسیدن دوره اول جشنواره فجر و گذشت یکسال فیلم سازی، دومین دوره جشنواره آغاز شد و با توجه به اهمیت مدیران فرهنگی به سینمای ایران آنان حاضر نشدند سینمای جهان حتی در بخش جنبی جشنواره نیز اضافه شود و با جهت گیری مدیریت فرهنگی آن دوران و سیستم هدایت، حمایت و نظارت نسلی جدید فیلم سازی را تحت تاثیر قرار داد و ماندگاری آثار مهم و تحسین برانگیز در سینمای ایران را در پی داشت. بزرگانی چون رسول صدرعاملی و خسرو سینایی در دوره دوم جشنواره فیلم فجر در سال ۶۱ ظهور کردند و با ایجاد جرقه هایی در آثارشان نسل جدیدی از فیلم سازی در سینمای ایران متولد شد. در دومین دوره جشنواره فیلم فجر همانند سال گذشته از اهدای جوایز خبری نبود اما ویژگی بارز آن شکوفایی استعدادهای سینمای پس از انقلاب از جمله رسول صدرعاملی، محمد علی سجادی، محمدرضا اعلامی، حسن هدایت و خسرو سینایی بود و در کنار آن ها علیرضا داودنژاد، رضا میرلوحی و مسعود اسداللهی نیز فرصت ظهور پیدا کردند. از نکات قابل توجه این بود که فیلمسازان قبل از انقلاب در جشنوارهی دوره دوم حضور نداشتند و فیلمسازان جدیدی بعد از انقلاب متحول شدند که باعث بن بست فیلم سازان قبل از انقلابی شدند و تحول تازه ای را در جشنواره های بعد به وجود آوردند.
برگزیدگان دومین دوره جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۲
از نکات ویژه این سال اهدا نکردن جایزه به بهترین فیلم به دلیل شایسته نبودن آن ها از سوی هیات داوران بود اما جایزه ویژه هیات داوران به حسن کار بخش برای فیلم “دیار عاشقان” رسید. همچنین خسرو سینایی برای فیلم “هیولای درون” جایزه بهترین کارگردانی را دریافت کرد و بهترین فیلم نامه به علیرضا داودنژاد و ابراهیم مکی رسید. اسماعیل امامی در فیلم “هیولای درون” برای بهترین فیلمبرداری صاحب جایزه شد در تدوین نیز حسین زندباف برای فیلم “مرگ سفید” به جایزه رسید. جایزه بهترین موسیقی متن نیز سهم عباس دبیر دانش برای فیلم “چشم تنگ دنیادار” بود و برای فیلم کوتاه نیز عباس کیارستمی برای ساخت فیلم “همسرایان” صاحب جایزه شد. اولین جایزه بازیگری نیز برای نقش دوم مرد به پرویز پرستویی برای بازی در فیلم “دیار عاشقان” رسید. دومین دوره جشنواره فیلم فجر توانست با اهدای جوایز در بخش های مختلف راه جدیدی را در سینما و عرصه فرهنگی گشایش کند و انگیزه را در در فیلم سازان و فیلم سازی ایجاد کند. دومین جشنواره فیلم فجر به دبیری سید محمد بهشتی و معاونت سینمایی فخرالدین انوار برگزار شد و محمد بهشتی، مهدی حجت، اکبر عالمی، حمید دهقان پور، منوچهر عسگری نسب، مهدی کلهر، محمد علی نجفی و سینا واحد جز هیات داوران بخش مسابقه سینمای ایران بودند. از حاشیه های قابل توجه قطع برق در روزهای آغازین جشنواره و همچنین لو رفتن نتایج داوری در شب آخر بود که این دوره را با حاشیه هایش جذاب کرد.
کمال الملک هم در سومین جشنواره فجر حضور داشت
سومین دوره جشنواره فیلم فجر نسبت به گذشته به لحاظ موضوعی و تنوع ژانر بسیار متفاوت بود و برای اولین بار طیف وسیعی از گونه های مختلف به نمایش در آمدند به طوری که در کنار فیلم های حادثه ای و جنگی، فیلم های سوزناک نیز حضور داشت در دوره سوم فیلم های جنگی نظیر “سناتور”، “پایگاه جهنمی” و حتی فیلم های ملودرام همچون “گل های داودی” و “مترسک” نیز به نمایش در آمدند.
“مردی که زیاد می دانست” به کارگردانی یدالله صمدی، تاتوره به کارگردانی کیومرث پوراحمد، “کمال الملک” ساخته مرحوم علی حاتمی از فیلم های شاخص این دوره بودند اما فیلم های “گل های داوودی” به کارگردانی رسول صدرعاملی و “مترسک” ساخته حسن محمدزاده توانستند لوح های زرین را دریافت کنند.
جشنواره فیلم فجر در ۳ دوره ابتدایی سال های ۶۰ و ۶۱ و ۶۲ با اینکه راه ابتدایی در عرصه هنر را سپری می کرد اما توانست خود را در این برهه زمانی در جهان معرفی کند و با وجود حضور نداشتن فیلم های خارجی در این دوره ها جشنواره های قابل قبولی را برگزار کردند و باعث شکوفایی فیلم سازان بزرگی همچون صدرعاملی، خسرو سینایی و مرحوم علی حاتمی شدند.
برگزیدگان سومین دوره جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۳
“مترسک” به کارگردانی حسن محمدزاده جایزه بهترین فیلم و یدالله صمدی برای فیلم “مردی که زیاد می دانست” جایزه بهترین کارگردانی را دریافت کرد.
همچنین از مرحوم علی حاتمی برای فیلم “کمال الملک”، مهدی معدنیان برای فیلم “مترسک” و حسن هدایت و جمال امید برای فیلم “مردی که زیاد میدانست” تقدیر کردند.
جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد و زن به ترتیب به جمشید مشایخی و پروانه معصومی در فیلم های “گل های داودی” اهدا شد و جایزه بهترین بازیگر نقش دوم مرد و زن نیز را محمدرضا مرسلی و جیران شریف برای فیلم “مترسک” دریافت کردند.
فیروز ملک زاده جایزه بهترین فیلمبرداری را برای فیلم “گل های داودی”، عباس گنجوی جایزه بهترین تدوین را برای دو فیلم “تاتوره” و “گل های داودی” و کامبیز روشن روان جایزه بهترین موسیقی متن را برای فیلم “تاتوره” و “گل های داودی” را دریافت کردند.
سیف الله داد، اکبر عالمی، مهدی حجت، محمد خزاعی و محمد علی نجفی از هیات داوران دوره سوم جشنواره فیلم فجر بودند.
ویژگی قابل اشاره جشنواره دوره سوم سرآغاز فیلم های ملودرام و علاقمندی فیلم سازان به فیلم های عاشقانه و ملودرام بود.
چهارمین جشنواره فیلم فجر دروازه های معتبر جهانی را به روی سینما گشود
در دوره چهارم جشنواره فیلم فجر همانند سال های گذشته از حضور فیلم های خارجی در بخش مسابقه خبری نبود و فیلم های خارجی تنها در بخش های جنبی و غیر رقابتی به نمایش در آمدند و بین المللی بودن جشنواره فیلم فجر با این رویه زیر سوال رفت با این وجود فیلم های ایرانی “دونده” به کارگردانی “امیر نادری”، “جاده های سرد” ساختهی “مسعود جعفری جوزانی” و “مادیان” به کارگردانی “علی ژکان” در بخش مسابقه توانستند فرصت راه یابی برای حضور در جشنواره های برون مرزی را کسب کنند و برای اولین بار پس از انقلاب موفق به کسب جوایز متعدد از جشنواره های معتبر جهانی شدند.
در جشنواره ی دوره چهارم حاشیه ها و اتفاقات شک برانگیزی رخ داد که باعث شگفت آور شدن این دوره شد، اما به دنبال آن مرحوم “رسول ملاقلی پور” پس از ساخت فیلم هایی چون “نینوا” برای اولین بار در جشنواره حضور پیدا کرد و فیلم هایی از جمله “اتوبوس” به کارگردانی “یدالله صمدی” و “تنورهی دیو” ساخته “کیانوش عیاری” برندگان اصلی لوح زرین جشنواره چهارم بودند.
*برگزیدگان چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۴
در جشنواره دوره چهارم فیلم “اولی ها” به کارگردانی “عباس کیارستمی” و “بهار” به کارگردانی “ابوالفضل جلیلی” جایزه بهترین فیلم را دریافت کردند.
“هادی اسلامی” برای فیلم “اتوبوس” جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد را دریافت کرد و تنها از “ایرج طهماسب” برای بازی در فیلم “خط پایان” تقدیر شد در این بخش برای بازیگر نقش اول زن هیچ بازیگر خانمی انتخاب نشد.
برای جایزه بهترین بازیگر نقش دوم مرد و زن نیز با تقدیر از “حمید جبلی” برای بازی در فیلم های “خط پایان” و “جاده های سرد”، “اسماعیل محمدی” و “مهری مهری نیا” برای بازی در فیلم “تنوره دیو” موفق به دریافت جایزه شدند.
همچنین “جاده های سرد” مسعود جعفری جوزانی، “پدر بزرگ” مجید قاری زاده، “خط پایان” محمد علی طالبی، “اتوبوس” یدالله صمدی لوح زرین دریافت کردند.
بهترین کارگردانی دوره چهارم جشنواره فیلم فجر به “کیانوش عیاری” برای فیلم “تنوره دیو” رسید و مجید قاری زاده برای فیلم “پدربزرگ” صاحب جایزه بهترین فیلم نامه شد.
بهترین فیلمبرداری این دوره نیز با تقدیر از “محمود کلاری” برای فیلم “جاده های سرد” به “تورج منصوری” برای فیلم “جاده های سرد” رسید.
جایزه بهترین موسیقی متن نیز با تقدیر از “بابک بیات” برای فیلم “اتوبوس” سهم شریف لطفی برای فیلم مادیان شد.
حسین زندباف نیز در جشنواره دوره چهارم موفق به کسب جایزه برای بهترین تدوین فیلم شد.
چهارمین دوره جشنواره بین المللی فیلم فجر نسبت به سال های گذشته اعتبار بیشتری کسب کرد و توانست جوایز معتبری را از جشنواره های مختلف جهانی از آن خود کند و دوره ای درخشان و ماندگاری را در آن زمان رقم بزند.
۲۴ فیلم کوتاه در این بخش حضور داشت که نام افرادی چون “کیومرث پوراحمد” با دو فیلم “تار و پود” و “پلکان”؛ ابراهیم حاتمی کیا با فیلم “طوق سرخ “، ابراهیم فروزش با فیلم “خودم من خودم” و محمد آفریده با فیلم “قهرمان کیه” به چشم می خورد و کیومرث پوراحمد در بخش فیلم کوتاه برگزیده شد.
گفتنی است؛ فیلم های چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر از سوی کمال حاج سید جوادی، محمد خزایی، مهدی فرید زاده، منوچهر محمدی، جلال رفیع، فرید حاج کریم خان، مجید بهمن پور مورد داوری قرار گرفت.
مسعود کیمیایی ناکام پنجمین جشنواره فیلم فجر
در سال پنجم جشنواره نیز بخش رقابتی سینمای بین الملل وجود نداشت و تنها چند فیلم مهم خارجی در بخش های ویژه اکران شدند.
فیلم “۱۹۸۴” به کارگردانی مایکل رادفورد و فیلم هایی از آندری وایر فیلم ساز مشهور از جمله فیلم های اکران شده در دوره پنجم جشنواره فیلم فجر بود.
عباس کیارستمی با ساخت فیلم ماندگار “خانه دوست کجاست” در بخش مسابقه ایران تمام نگاهها را به خود جلب کرد و مسبب جریانی در سینمای ایران شد که هنوز هم در برخی از آثار تاثیرگذار بوده است.
ناصر تقوایی نیز با اقتباس از داستان معروف داشتن و نداشتن نوشته ارنست همینگوی فیلم خوش پرداخت و حرفه ای “ناخدا خورشید” را ساخت که با استقبال منتقدان و تماشاگران در جشنواره روبه رو شد.
“شیر سنگی” نیز به کارگردانی مسعود جعفری جوزانی در دوره پنجم جشنواره به نمایش گذاشته شد و نشان داد توسط فیلم سازی کار بلد و حرفه ای ساخته شده است.
همچنین داریوش فرهنگ با نمایش دومین ساخته اش به نام “طلسم” خود را به عنوان یکی از آینده دار ترین فیلم ساز سالهای آینده سینمای ایران معرفی کرد.
امیدهای کسب جایزه بهترین بازیگر زن در دوره چهارم به خاطر باز خوب سوسن تسلیمی و سوگند رحمانی و هم چنین بازی خوب اما کوتاه پروانه معصومی در فیلم “ناخدا خورشید” به این افراد بیشتر بود اما در کمال بی سلیقگی در هیات داوران هیچ یک از زنان بازیگر جایزه را دریافت نکردند.
مسعود کیمیایی هم با فیلم “تیغ و ابریشم” باعث ایجاد صف های طولانی هواداران مشتاق اش در مقابل سینماها شد که البته نتوانست انتظارات درصد قابل توجهی از آنان را برآورده کند به طوری که هیات داوران این فیلم را در بخش مسابقه هم قرار ندادند و این موضوع باعث نادیده گرفته شدن بازی خیره کننده فیرماه فرجامی شد.
داریوش ارجمند و سعید پورصمیمی برای فیلم “ناخدا خورشید” لوح زرین بهترین بازیگر نقش اول و مکمل مرد را دریافت کردند.
“خانه دوست کجاست” به کارگردانی عباس کیارستمی نیز جایزه بهترین کارگردانی و لوح ویژه هیات داوران را کسب کرد.
جایزه بهترین فیلم به “پرواز در شب” به کارگردانی مرحوم رسول ملاقلی پور رسید و فیلم شیر سنگی نیز موفق به کسب لوح زرین بهترین فیلم نامه شد.
جایزه بهترین فیلم برداری و موسیقی به محمد آلادپوش و فرهاد فخر الدینی برای فیلم “گزارش یک قتل” رسید و مهرزاد مینویی نیز جایزه بهترین تدوین را دریافت کرد.
هم چنین جایزه بهترین صداگذاری و صدابرداری را اسحاق خانزادی و جهانگیر میرشکاری به ترتیب برای فیلم های “شیرسنگی” و “خانه دوست کجاست” و “اجازه نشین ها” کسب کردند.
و در آخر علی رستگار موفق به دریافت جایزه بهترین جلوه های ویژه برای فیلم “پرواز در شب” شد.
از نکات حاشیه ای جشنواره پنجم فیلم فجر کنار گذاشتن فیلم ارزشمند “دستفروش” از بخش مسابقه و نمایش آن در بخش مرور یک سال سینمای ایران بود.
دوره پنجم نیز توسط سید محمد بهشتی برای دومین سال پیاپی و قائم مقامی جمال امید برگزار شد.
۱۹ فیلم کوتاه در این دوره با هم به رقابت پرداختند و عزیزالله حمید نژاد هم با فیلم “زندگی در ارتفاعات “لوح زرین بهترین فیلم مستند را به خود اختصاص داد.
عبدالله اسفندیاری، محمد مهدی حیدریان، علیرضا شجاع نورری، هیئت انتخاب و محمد خزاعی، منوچهر عسگری نسب، محمدباقر کریمیان و منوچهر محمدی هیئت داوران فیلم های دوره پنجم را تشکیل دادند.
“پرنده کوچک خوشبختی” بر شانه ششمین جشنواره فیلم فجر
در دوره ششم جشنواره فیلم فجر برخلاف سال گذشته فیلم ها افت کیفی محسوسی داشتند. کیانوش عیاری با ساخت فیلم خوش ساخت “آن سوی آتش” توجه دیگران را به سوی خود معطوف کرد.
بهرام بیضایی نیز با “شاید وقتی دیگر” با بخشیدن رونقی خاص به جشنواره و حال و هوای آن صف های طویل علاقمندان را رقم زد، اما متاسفانه هیات داوران فیلم را به دلیل شباهت هایی با “مارنی” آلفرد هیچکاک چندان تحویل نگرفتند و بازی سوسن تسلیمی مورد بی مهری قرار گرفت.
اما در مقابل بی توجهی داوران به فیلم “شاید وقتی دیگر” فیلم “کانی مانگا” ساخته سیف الله داد به دلیل بالا بودن سطح صحنه های اکشن توانست علاوه بر استقبال زیاد چند لوح زرین را کسب کند.
داریوش مهرجویی نیز با ساخت فیلم ناموفق “شیرک” نتوانست انتظارات را برآورده کند و همچنین رخشان بنی اعتماد با اولین ساخته اش “خارج از محدوده” به عنوان یکی از معدود فیلم سازان زن تاریخ سینمای ایران پا به عرصه رقابت گذاشت اما پوران درخشنده دیگر فیلم سازان حاضر در جشنواره دوره ششم با ملودرام سوزناک خود به نام پرنده کوچک خوشبختی توانست دل داوران جشنواره را به دست آورد.
در دوره ششم بخشی از جشنواره به فیلم های استاد سینمای مدرن اروپا و جهان آندری تارکوفسکی اختصاص داده شد که عنوان آن را نیز امید، ایثار، سینمای آندری تارکوفسکی انتخاب کردند که با استقبال خوبی هم روبرو شد.
حضور این بخش در جشنواراه تاثیرات متفاوتی داشت به طوری که تا چند سال فیلمسازان را برای تولید فیلم هایشان تحت تاثیر قرارداده بود از نکات قابل توجه به جشنواره ششم فیلم فجر انتخاب نکردن فیلمی به عنوان فیلم برگزیده و اهدای جوایز به مواد تبلیغاتی فیلم ها بود.
برگزیدگان ششمین دوره جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۶
جایزه ویژه هیات داوران سه فیلم “پرنده کوچک خوشبختی” به کارگردانی پوران درخشنده و “کانی مانگا” ساخته سیف الله داد رسید.
کیانوش عیاری نیز جایزه بهترین کارگردانی را برای فیلم “آن سوی آتش” از آن خود کرد.
با اینکه بهترین فیلم نامه انتخاب نشد اما چهار فیلم “پرنده کوچک خوشبختی” نوشته سیروس تسلیمی، “ترن” امیر قویدل، “وکیل اول” نوشته محمد هادی سیف و جمشید حیدری و “سرزمین آرزوها” نوشته مجید قاری زاده مورد تقدیر قرار گرفتند.
جایزه بهترین بازیگر نقش اول و مکمل مرد نیز به ترتیب به فرامرز قریبیان برای فیلم “ترن” و “سعید پورصمیمی” برای فیلم “تحفه ها” اهدا شد.
پروانه معصومی و آنیک شفرازیان برای فیلم “شکوه زندگی” و “سرزمین آرزوها” موفق به دریافت جایزه بهترین بازیگر نقش اول و مکمل زن شدند.
جایزه بهترین تدوین و جلوه های ویژه سهم فیلم “کانی مانگا” توسط روح الله امامی و محمدرضا شرف الدین بود.
جایزه بهترین موسیقی و طراح صحنه و لباس به فرهاد فخرالدینی و محسن شاه ابراهیمی و سعید جلالی برای فیلم “پرستار شب” رسید.
و در آخر پرویز آبنار و مسعود بهنام جایزه بهترین صدابرداری را برای فیلم “آن سوی آتش” دریافت کردند.
هیات انتخاب جشنواره دوره ششم شامل عبدالله اسفندیاری، علیرضا شجاع نوری و محمد حسین حقیقی بود و هیات داوران را نیز سید محمد بهشتی، محمد خزاعی، کریم زرگر، محمد باقر کریمیان، محمد علی نجفی تشکیل دادند.
در ششمین دوره از جشنواره فجر برای اولین بار آنونس هم مورد ارزیابی قرار گرفت و ۲۳ اثر با هم رقابت کردند.
فاطمه معتمد آریا در “برهوت” هفتمین جشنواره فیلم فجر ماندگار شد
جشنواره هفتم فیلم فجر همزمان با اتمام جنگ تحمیلی آغاز شد و کشور به سمت ثبات لازم در همه زمینه ها از جمله فرهنگ و سینما رفت. فیلم هایی چون “مشق عشق” به کارگردانی عباس کیارستمی، “باشو غریبه کوچک” ساخته بهرام بیضایی، “مدرسه ای که میرفتیم” به کارگردانی داریوش مهرجویی، “آب، باد، خاک” ساخته امیر نادری و “جعفر خان از فرنگ برگشته” به کارگردانی مرحوم علی حاتمی و محمد متوسلانی از بخش مسابقه به طور ناباورانه حذف شدند و این از اتفاقات عجیب جشنواره هفتم فیلم فجر بود و به جای آنها فیلم هایی با مضامین عرفانی مورد حمایت قرار گرفته و در رکورد دریافت جایزه ها به اوج رسید به طوری که تنها فیلم “نار و نی “به کارگردانی سعید ابراهیمی فر بیشترین جوایز را دریافت کرد.
از نکات قابل اشاره این دوره جایگزینی سیمرغ بلورین به جای لوح زرین بود و تاکنون هم به عنوان نماد جشنواره به یادگار مانده است.
تنها فیلم “سرب” ساخته مسعود کیمیایی جزء فیلم هایی بود که توانست در بخش فیلمبرداری توسط محمود کلاری و بهترین بازیگر زن توسط فریماه فرجامی جایزه جشنواره را کسب کند.
همچنین ابراهیم حاتمی کیا نیز برای اولین بار با فیلم “دیده بان” با شرکت در بخش مسابقه سینمای ایران مورد استقبال بسیاری قرار گرفت.
در بخش های جنبی خارجی مرور فیلم های روبرت برسون، آندری وایدا، یاسو جیرو اوزو، سرگئی پاراچانف، اضافه شد که با بررسی آن ها میتوان به ادامهی روند عرفان گرایی متولیان سینمایی رسید.
برگزیدگان هفتمین دوره جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۷
با دریافت جایزه ویژه فیلم اول برای فیلم “نار و نی” به کارگردانی سعید ابراهیمی فر و فیلم دوم برای فیلم “دیده بان” ساخته ابراهیم حاتمی کیا جایزه بهترین فیلم به “در مسیر تندرو” به کارگردانی مسعود جعفری جوزانی رسید.
همچنین دیپلم افتخار بهترین فیلم نامه نیز به امرالله احمدجو برای فیلم “شاخه های بید” رسید.
جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن و مرد در جشنواره هفتم را رویا نونهالی برای فیلم “عروسی خوبان” و عزت الله انتظامی برای فیلم “گراند سینما” دریافت کردند و همچنین فریماه فرجامی برای فیلم “سرب” صاحب دیپلم افتخار شد.
فیلم “سرب” در بخش بهترین فیلمبرداری توسط محمود کلاری و بهترین چهره پردازی توسط جلال معیریان صاحب جایزه شد.
ژیلا ایپکچی جایزه بهترین تدوین و بهروز معاونیان و اصغر شاهوردی جایزه بهترین صدابرداری را برای فیلم “نار و نی” کسب کردند.
فیلم “بای سیکل ران” در بخش دیگر جشنواره با نام بهترین موسیقی متن توسط مجید انتظامی صاحب جایزه شد.
محمود جعفری در فیلم های “زرد قناری” و “شاخه های بید” و همچنین فاطمه معتمدآریا در فیلم “برهوت” با بازی درخشان خود موفق به کسب جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل در هفتمین جشنواره فیلم فجر شدند.
اسحاق خانزادی جایزه بهترین صداگذاری و میکس را در فیلم “در مسیر تندرو” دریافت کرد و همچنین جایزه بهترین جلوه پردازی به محمدرضا شرف الدین و مهری شعرای نجاتی برای فیلم انسان و اسلحه رسید.
هفت فیلم میان مدت و ۱۵ فیلم کوتاه نیز با هم به رقابت پرداختند که در میان آنها نام کارگردانانی همچون امیر سمواتی (ماجرای جاده) خسرو سینایی (سفر به تاریخ) تورج منصوری (صبح پرماجرا) به چشم میخورد.
هیات داوران هفتمین جشنواره فیلم فجر را محمدرضا بهزادیان، سیف الله داد، فرهاد فخرالدینی، ابراهیم فروزش و محمد باقر کریمیان تشکیل دادند و حضور این داوران باعث کنار گذاشتن بزرگان سینما شد.
مرحوم “خسرو شکیبایی” هنوز با “هامون” هشتمین جشنواره فیلم فجر زنده است
در جشنواره هشتم فیلم های ایرانی برخلاف سینمای خارجی حضور چشمگیری داشت و “هامون” داریوش مهرجویی، “دندان مار” مسعود کیمیایی، “مادر” مرحوم علی حاتمی، “ای ایران” ناصر تقوایی، “کلوز آپ” عباس کیارستمی، “مهاجر” ابراهیم حاتمی کیا از جمله این آثار بودند که در کنار فیلم “جستجوگر” محمد متوسلانی و “عبور از غبار” پوران درخشنده و اولین حضور تهمینه میلانی با فیلم “بچه های طلاق” و احمدرضا درویش با فیلم “آخرین پرواز” یکی از بهترین جشنواره ها را در طول این سالها رقم زدند.
فیلم “هامون” در جشنواره هشتم نشان از افقی روشن برای سینمای ایران بود و خسرو شکیبایی با بازی در نقش حمید هامون به عنوان یکی از بهترین بازیگران سینمای ایران قد علم کرد و مدت ها این فیلم را با بازی خوب خود ماندگار کرد.
از نکات برجسته این دوره جدا کردن فیلم های اول و دوم کارگردانان در بخش رقابتی بود که تا به امروز ادامه داشته است.
در جشنواره دوره هشتم رقابت سنگینی وجود داشت و بزرگان سینما و فیلم سازان بهترین رقابت را در این دوره داشتند.
برگزیدگان هشتمین جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۸:
فیلم “مهاجر” به کارگردانی ابراهیم حاتمی کیا جایزه بهترین فیلم را گرفت و داریوش مهرجویی موفق به دریافت جایزه بهترین فیلم نامه و بهترین کارگردانی شد و دیپلم افتخار بهترین فیلم نامه نیز به ابراهیم حاتمی کیا رسید.
جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن و مرد به مرحوم خسرو شکیبایی برای فیلم “هامون” و رقیه چهره آزاد برای فیلم “مادر” تعلق گرفت.
فیلم “هامون” همچنین جایزه بهترین تدوین را توسط حسن حسندوست و بهترین فیلمبرداری را توسط تورج منصوری دریافت کرد.
سهم فیلم “مهاجر” نیز در جشنواره هشتم فیلم فجر به همین جا ختم نشد و جایزه بهترین موسیقی توسط کریم گوگردچی، بهترین صداگذاری به واسطه کار خوب محسن روشن و بهترین جلوه های ویژه توسط اصغر پورهاجریان به این فیلم رسید.
جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل زن و مرد نیز به افسر اسدی برای فیلم “عبور از غبار” و اکبر عبدی به خاطر بازی خوب او در “مادر” اهدا شد.
همچنین مجید میرفخرایی برای فیلم “آخرین پرواز” و عبدالله اسکندری برای فیلم “مادر” به ترتیب جایزه بهترین طراح صحنه و چهره پردازی را دریافت کردند.
عبدالله اسفندیاری، محمد علی حسین نژاد، محمد حسین حقیقی و علیرضا شجاع نوری وظیفه هیات انتخاب فیلم ها و سیف الله داد، فرهاد صبا، منوچهر عسگری نسب، هوشنگ کامکار و محمد باقر کریمیان وظیفه هیات داوری فیلم های جشنواره دوره هشتم را به عهده داشتند.
نیکی کریمی “عروس” نهمین جشنواره فیلم فجر شد
به مرور زمان جشنواره شکل جدیدی به خود گرفت و برای اولین بار بخش رقابتی بین الملل با عنوان مسابقه بین المللی فیلم های اول و دوم افزوده شد که از میان داوران تنها داریوش مهرجویی به عنوان یک ایرانی حضور داشت.
با افزودن فیلم های خارجی در بخش رقابتی، جشنواره فیلم فجر فرصت شناخته شدن را پیدا کرد تا عنوان بین المللی آن شکل رسمی بگیرد.
واروژ کریم مسیحی با فیلم تاریخی “پرده آخر” اعتبار خاصی به بخش مسابقه سینمای ایران بخشید و با کاندید شدن در ۱۳ نامزد دریافت سیمرغ، موفق به کسب ۸ سیمرغ بلورین شد.
همچنین رسول ملاقلی پور با ساخت فیلم “مجنون” فاصله ای با فیلم های دفاع مقدس گرفت و نظرات انتقادی و اجتماعی خود را از جامعه در این فیلم بیان کرد.
بهروز افخمی برای اولین بار با نمایش فیلم “عروس” بحث عشق میان دختر و پسری را مطرح و همچنین دو ستاره معروف به نام “نیکی کریمی” و “ابوالفضل پورعرب” را در سینمای ایران معرفی کرد.
استقبال از فیلم “بهروز افخمی” در آستانه دهه هفتاد نشان داد میتوان فیلم هایی ساخت که در کنار کیفیت قابل ملاحظه در جذب مخاطب موفق باشد همچنین مرحوم “شهریار پارسی پور” با ساخت نقش عشق و ادامه روند موج فیلم های عرفانی مورد توجه هیات داوران قرار گرفت.
برگزیدگان نهمین جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۹:
جایزه بهترین فیلم جشنواره به فیلم “آپارتمان شماره ۱۳” به کارگردانی یدالله صمدی رسید و جایزه ویژه هیات داوران نیز به فیلم “نقش عشق” به کارگردانی شهریار پارسی پور تعلق گرفت.
دیپلم افتخار برای بهترین کارگردانی به بهروز افخمی برای فیلم “عروس” اهدا شد و جایزه بهترین کارگردانی را واروژ کریم مسیحی برای فیلم “پرده آخر” دریافت کرد.
فیلم ”آپارتمان شماره ۱۳” به کارگردانی یدالله صمدی جایزه بهترین فیلم نامه را دریافت کرد و همچنین فیلم “پرده آخر” با بیشترین جوایز از جمله جایزه بهترین بازیگر نفش اول و مکمل زن توسط فریماه فرجامی و نیکو خردمند و بهترین بازیگر نقش مکمل مرد توسط سعید پورصمیمی و همچنین دریافت جایزه بهترین فیلمبرداری اصغر رفیعی جم بهترین طراح صحنه حسن فارسی، جایزه بهترین صدابرداری پرویز آبنار و جایزه بهترین چهره پردازی، مسعود ولدبیگی به همراه مژده شمسایی به نوعی رکوردزنی کرد.
جایزه بهترین جلوه های ویژه نیز به ایرج تقی پور برای فیلم “سایه خیال” رسید و همچنین جایزه بهترین تدوین به محمدرضا مویینی و بهترین موسیقی متن به مرحوم بابک بیات برای فیلم “عروس” اهدا شد.
مرحوم علی حاتمی با “دلشدگان” شعر سینمای ایران را سرود
با وجود غیررقابتی بودن بخش بین الملل،رقابت در بخش سینمای ایران بسیار داغ بود به طوری که رخشان بنی اعتماد پس از ساخت ۳ فیلم با”نرگس” به جشنواره آمد و با رویکردی نو به مضمونی مشابه با سینمای خیابانی و اعتراض آمیز پیش از انقلاب همگان را به این باور رساند که می تواند یکی از بهترین های سینمای ایران باشد و دریافت سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی تاکیدی بر این گواه بود.
مرحوم علی حاتمی نیز با فیلم”دلشدگان” نشان داد که به راستی شاعر سینمای ایران است و مهدی صباغ زاده بهترین فیلم کارنامه فیلم سازی اش تا به امروز،”خانه خلوت” بود فیلمی گیرا و دوست داشتنی که عزت اله انتظامی در آن جایزه بازیگر نقش اول را دریافت کرد یکی از پدیده های جشنواره این سال مجید مجیدی بود که پس از ۱۰ سال بازیگری در آثار نه چندان مطرح دهه ۶۰،با ساخت فیلم”بدوک” راه خود را به عنوان یک کارگردان مطرح در سینما باز کرد.
جشنواره دوره دهم فیلم روندی رو به رشد را طی می کرد و همگام با آن،مسیر جدیدی پیش روی فیلمسازان قرار می گرفت.
این دوره به لحاظ تنوع مضمونی و ابتکاری از طریق افکار جدید فیلم سازان مشهود بود و با بررسی آثار جشنواره می توان فهمید که افق های جدیدی به روی عرصه هنر گشوده شده است و تنها فیلمسازان آن دوران با افکار فرهنگی و انقلابی خود توانستند سینما را به رشد قابل قبولی برسانند.
بهرام بیضایی،رخشان بنی اعتماد و مرحوم علی حاتمی از جمله کارگردانانی بودند که سهم بیشتری در جشنواره دوره دهم داشتند اما در کنار همه آنها پدیده ای چون”مجید مجیدی” متولد شد که با وجود اینکه درخششی در بازیگری نداشت توانست در عرصه فیلم سازی مسیر خود را پیدا کند و آغاز گر تحول جدید در عرصه هنر و با پرداخت به موضوع های جدید و اجتماعی باشد.
دوره دهم جشنواره با توجه به بررسی ها،می توان دوره رشد عرصه فیلم سازی دانست که کارگردانان افق جدیدی را برای پیشرفت سینما در نظر گرفتند.
*برگزیدگان دهمین جشنواره فیلم فجر ۱۳۷۰:
“نیاز” به کارگردانی علیرضا داوود نژاد به عنوان بهترین فیلم جشنواره این دوره انتخاب شد و همچنین جایزه ویژه هیات داوران نیز به فیلم”مسافران” به کارگردانی بهرام بیضایی رسید.
رخشان بنی اعتماد نیز در این دوره جایزه بهترین کارگردانی را به خاطر فیلم به یادماندنی “نرگس” دریافت کرد.
با اهدای دیپلم افتخار به سید مهدی شجاعی و مجید مجیدی برای فیلم”بدوک” و همچنین مهدی فخیم زاده برای فیلم”شتاب زده”،جایزه بهترین فیلم نامه به اصغر عبداللهی و حسن قلی زاده برای فیلم”خانه خلوت” تعلق گرفت.
همچنین با تقدیر از عزت اله انتظامی و فریماه فرجامی برای بازی در فیلم های”ناصرالدین شاه اکتور سینما” و فیلم”نرگس” و ماهایا پطروسیان در فیلم”دیگه چه خبر”،جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن و مرد به فرامرز صدیقی برای فیلم”دادستان” و جمیله شیخی برای فیلم”مسافران” اهدا شد.
با اهدای دیپلم افتخار به حسین جعفریان برای فیلم”نرگس”،مهرداد فخیمی جایزه بهترین فیلمبرداری برای فیلم”مسافران” را دریافت کرد.
فیلم” ناصر الدین شاه اکتور سینما” با دریافت جایزه بهترین تدوین توسط داوود یوسفیان و طراح صحنه توسط حسن فارسی و چهره پردازی توسط عبداله اسکندری،سهمیه خود را از جشنواره دهم دریافت کرد.
بهترین موسیقی متن نیز با تقدیر از مجید انتظامی در فیلم”ناصرالدین شاه اکتور سینما” به “محمدرضا علیقلی” برای فیلم “نرگس” رسید.
جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل مرد و زن با تقدیر از جهانگیر فروهر و پروین سلیمانی به مجید مظفری و فاطمه معتمدآریا برای فیلم”مسافران” اهدا شد.
“روبیک منصوری” جایزه بهترین صداگذاری و میکس برای فیلم”پوتین” دریافت کرد و تنها از محسن روشن به خاطر فیلم”ناصرالدین شاه اکتور سینما” تقدیر شد.
و در آخر با قدردانی از پرویز آبنار به خاطر صدابردانی “نرگس” جایزه بهترین صدابرداری برای فیلم”مسافران” به محمود سماک باشی رسید.
بهروز افخمی، خسرو سینایی، فرهاد صبا، رسول ملاقلی پور و پرویز مقدم ۲۴ فیلم بخش مسابقه دوره دهم جشنواره را داوری کردند.
