جزئیات فعالیت هسته‌ای ایران پس از توافق ژنو/ نقض قول آژانس اتمی

به گزارش نماینده ؛ موسسه علوم و امنیت بین المللی در ارزیابی خود از تازه ترین گزارش آژانس تاکید کرده است که طرح اقدام مشترک توافق شده در ژنو در حال تغییر شکل فنی برنامه هسته ای ایران است.

دیوید آلبرایت رییس این موسسه و دو تن از همکارانش با نام های کریستسنا والروند و آندریا استریکر نویسندگان این ارزیابی هستند.

همانطور که از زمان انتشار متن پیداست، این موسسه پیش از انتشار به گزارش آژانس دسترسی داشته و توانسته ارزیابی خود از آن را هم زمان با خود گزارش منتشر کند.

این موسسه در گزارش خود مدعی شده که توانسته با مقام های آژانس مصاحبه های جداگانه داشته باشد که این خلاف تعهد آژانس مبنی بر محرمانه ماندن اطلاعات فنی ایران و سایر کشورهاست.

متن کامل ارزیابی این موسسه که روز پنج شنبه اول اسفند ۱۳۹۲ (۲۰ فوریه ۲۰۱۴) منتشر شده به شرح زیر است:

کل تولید اورانیوم کم غنی شده ۳.۵ درصدی ایران در مرکز نطنز تا ۹ فوریه ۲۰۱۴ طبق گزارش آژانس ۱۱۰۹۱ کیلوگرم است که شامل ۷۳۴ کیلوگرم از این ماده است که طبق برآورد ایران از ۶ نوامبر ۲۰۱۳ تولید شده است. مرکز نطنز مرکز اصلی غنی سازی اورانیوم ایران است که در آن بیشتر سانتریفوژهای آی آر-۱ نصب شده اند. فعالیت در مرکز غنی سازی سوخت پایلوت (PFEP) که ایران تا ۲۰ ژانویه ۲۰۱۴ در آنجا به غنی سازی اورانیوم تا سطح ۲۰ درصدی مشغول بود در زیر بحث شده است.

تولید میانگین اورانیوم کم غنی شده ۳.۵ درصدی در مرکز نطنز از دوره گزارش قبلی اندکی افزایش یافته و از حدود ۲۳۰ کیلوگرم در ماه از هگزافلوراید اورانیوم کم غنی شده به حدود ۲۳۵ کیلوگرم رسیده است. با این حال، این میزان با تولید ایران در بیشتر ماههای سال ۲۰۱۳ همخوانی دارد.

ایران از ۱۰ نوامبر ۲۰۱۳ ، ۹۰ آبشار سانتریفوژ آی آر-۱ داشته که در آنها ۱۵۴۲۰ سانتریفوژ آی آر-۱ نصب شده است و این تعداد با تعداد اعلام شده در گزارش قبلی آژانس همخوانی دارد. ایران تعداد آبشارهای غنی سازی را از زمان گزارش قبلی به اندازه دو آبشار که در مجموع به ۵۴ آبشار بالغ می شود اضافه کرده است. تعداد سانتریفوژهای نصب شده در این آبشارها حدود ۹۱۶۶ سانتریفوژ است. ایران ۸۳۴۵ کیلوگرم هگزافلوراید اورانیوم طبیعی به این آبشارها در مرکز نطنز تزریق کرد که با میزان تزریق بیشتر ماههای سال ۲۰۱۳ همخوانی دارد. عملکرد سانتریفوژهای ایران در مرکز نطنز را همچنین می توان بر حسب واحدهای کار جداساز (SWU) ارزیابی کرد. موسسه علم و امنیت بین الملل این مقدار را از تولید اورانیوم کم غنی شده ای که ایران اعلام کرده است به دست می آورد. در بیشتر ایام گزارش اخیر، درجه اورانیوم کم غنی شده به صورت میانگین ۳.۵ درصد در نظر گرفته شده است و مقدار زاید به طور میانگین ۰.۴ درصد محسوب شده است. آژانس در این گزارش ارقام به روز شده درباره غلظت اورانیوم غنی شده ارائه نکرده است اما این ارقام قدیمی تر بر مبنای مصاحبه با مقامات ارشد مطلع و نزدیک به آژانس مورد استفاده قرار گرفته اند.

درباره نصب سانتریفوژهای پیشرفته در مرکز غنی سازی سوخت نطنز، بازرسان آژانس در ۱۰ فوریه ۲۰۱۴ اعلام کردند ایران هیچ تغییری در مقایسه با دوره گزارش قبلی در تعداد این سانتریفوژها ایجاد نکرده است و تعداد این دستگاهها شش آبشار بود که همگی نصب شده و تحت خلاء قرار گرفته بودند و ایران یک آبشار متشکل از ۱۰۰۸ سانتریفوژ آی آر-۲ نصب کرده بود. آژانس همچنین گزارش می دهد که ایران «کار نصب مقدماتی» را برای ۱۲ آبشار دیگر از این نوع سانتریفوژها تکمیل کرده است. ایران غنی سازی را در هیچکدام از این آبشارها آغاز نکرده بود.

ایران بر اساس طرح اقدام مشترک از ادامه دادن به فعالیت های تحقیق و توسعه روی سانتریفوژها منع نشده است، هرچند نمی تواند به هیچکدام از سانتریفوژهایی که تا نوامبر ۲۰۱۳ با هگزافلوراید اورانیوم تغذیه نشده بودند این گاز را تغذیه کند. چهار آبشار از شش آبشار در مرکز پایلوت برای ادامه فعالیت های تحقیق و توسعه اختصاص یافته اند.

ایران از فوریه ۲۰۱۰ تا ژانویه ۲۰۱۴ دو آبشار ردیفی در یک مرکز غنی سازی سوخت پایلوت رو زمینی برای تولید تولید اورانیوم کم غنی شده تا نزدیک به ۲۰ درصد از اورانیوم ۲۳۵ طراحی کرده است که ظاهرا برای رئاکتور تحقیقاتی تهران است.

در ۲۰ ژانویه ۲۰۱۳ ایران در راستای تعهداتش در طرح اقدام مشترک رقیق سازی مقداری از ذخیره اورانیوم غنی شده ۲۰ درصدی خود را آغاز کرد. تا نهم فوریه ۲۰۱۴ ایران ۲۲.۹ کیلوگرم از این ماده را برای تولید یو اف ۶ رقیق سازی کرده بود که غلظت ماده به دست آمده از ۵ درصد فراتر نمی رفت. با فرض اینکه هدف رسیدن به اورانیوم ۳.۵ درصدی و یک ذخیره اورانیوم طبیعی یکدست شده باشد، ایران احتمالا نزدیک به ۱۶۰ کیلوگرم اورانیوم ۳.۵ درصدی از این ماده تولید کرده است.

سایت فردو دو سالن غنی سازی به نام واحد ۱ و واحد ۲ دارد که هم اکنون هر کدام از آنها برای نگهداری ۸ آبشار ۱۷۴ تایی از سانتریفوژهای آی آر-۱ طراحی شده اند. ایران چهار آبشار ۱۷۴ تایی از سانتریفوژهای آی آر-۱ را همچنان در دو مجموعه ردیفی تولید اورانیوم غنی شده ۱۹.۷۵ درصدی در مجموعا ۶۹۶ سانتریفوژ غنی سازی فعال نگه داشته است که برابر با همان تعداد سانتریفوژ غنی سازی است که در گزارش ماه اوت، ماه مه و فوریه ۲۰۱۳ و نیز گزارش های نوامبر، اوت و مه ۲۰۱۲ اعلام شده بود. ایران در راستای عمل به طرح اقدام مشترک غنی سازی اورانیوم تا سطح ۱۹.۷۵ درصدی را در این آبشارها متوقف کرده و غنی سازی را فقط تا سقف ۵ درصدی شروع کرده است.

تاسیسات فردو همچنان به صورت کامل مجهز به سانتریفوژ است، هرچند ایران تعداد سانتریفوژهای غنی سازی را در پنج دوره گزارش های آژانس افزایش نداده است.

ایران در گزارش اوت ۲۰۱۲ اعلام کرده بود که تغذیه هگزافلوراید اورانیوم ۱۹.۷۵ درصدی را در کارخانه ساخت صفحه سوخت در اصفهان آغاز کرده است. ایران تا ۱۶ فوریه ۲۰۱۴ در کل ۲۶۲.۷ کیلوگرم هگزافلوراید اورانیوم غنی شده ۱۹.۷۵ درصدی به روند تولید U۳O۸ در اصفهان تزریق کرده بود که حاوی حدود ۱۲۰.۶ کیلوگرم اورانیوم غنی شده (توده اورانیوم) بود. ۲۶۲.۷ کیلوگرم از هگزافلوراید اورانیوم کم غنی شده نزدیک به ۲۰ درصدی حاوی حدود ۱۷۵ کیلوگرم اورانیوم غنی شده (توده اورانیوم) است. آژانس بین المللی انرژی اتمی ۳۶.۸ کیلوگرم از اورانیوم به شکل ضایعات مایع یا جامد را تایید کرد. از این رو،‌ نزدیک به ۱۷.۷ کیلوگرم از اورانیوم غنی شده همچنان در این روند یا در اشکال مختلف باقی است.

ایران در مجموع ۱۱۱۱۱ کیلوگرم هگزافلوراید اورانیوم کم غنی شده ۳.۵ درصدی تولید کرده است. حدود ۳۴۳۷ کیلوگرم از این مقدار برای تولید هگزافلوراید کم غنی شده ۱۹.۷۵ درصدی مورد استفاده قرار گرفته است. ایران در سه تاسیسات سانتریفوژی ۱۸۴۵۸ سانتریفوژ آی آر-۱ و ۱۰۰۸ سانتریفوژ آی آر-۲ ام نصب کرده است.

در مجموع مرکز غنی سازی سوخت پایلوت در نطنز و مرکز غنی سازی سوخت فردو ۴۴۸ کیلوگرم اورانیوم ۱۹.۷۵ درصدی تولید کرده اند، هرچند ایران تولید این ماده را از ۲۰ ژانویه ۲۰۱۴ متوقف کرده است.

آژانس گزارش داده است که ایران از زمان تولید آب سنگین در رئاکتور اراک در سال ۲۰۰۶ حدود ۱۰۰ تن آب سنگین درجه رئاکتور در این کارخانه تولید کرده است. ایران از زمان گزارش قبلی ادعا کرده است که ۹۰ تن آب سنگین تولید کرده و به ۱۰۰ تن از این ماده نیاز دارد تا به اندازه کافی آب سنگین برای راه اندازی رئاکتور آی آر-۴۰ در اختیار داشته باشد.

ایران سرگرم اجرای «تدابیر داوطلبانه» است که بر اساس طرح اقدام مشترک ۲۴ نوامبر ۲۰۱۳ میان این کشور و گروه پنج به اضافه یک بر سر آن توافق شده است. این توافق از ۲۰ ژانویه ۲۰۱۴ اجرایی شد و برای یک مدت شش ماهه ادامه می یابد. آژانس سرگرم نظارت و راستی آزمایی اجرای این تدابیر است. ضمیمه ۳ گزارش آژانس تدابیری را که تاکنون اجرا شده فهرست کرده است. اجرای بسیاری از این تدابیر مورد بحث قرار گرفته است و موسسه علم و امنیت بین الملل در ارزیابی های بعدی خود درباره هر تحول مهمی که مستلزم بررسی های دقیق تر باشد به آنها خواهد پرداخت. ایران در مجموع «دسترسی مدیریت شده به کارگاههای مونتاژ سانتریفوژ، کارگاههای تولید روتور سانتریفوژ و تاسیسات انبار را فراهم کرده و درباره آنها اطلاع رسانی کرده است».

آژانس گزارش داده است که ایران شش اقدام اولیه را که بر سر آنها با این نهاد در نوامبر ۲۰۱۳ در چارچوب همکاری در یک دوره سه ماهه به توافق رسید آغاز کرده است و آژانس سرگرم تجزیه و تحلیل اطلاعات است و خواستار توضیحات اضافه نیز شده است. ایران پنج مکان بالقوه را برای احداث تاسیسات غنی سازی اضافی ذکر کرده و اطلاعات مورد علاقه آژانس را درباره غنی سازی لیزری اورانیوم ارائه کرده است.

آژانس بین المللی انرژی اتمی همچنین در گزارش خود اعلام کرد در خصوص پرداختن ایران به ادعاهای مربوط به فعالیت های هسته ای نظامی گذشته ایران هیچ پیشرفت تازه ای به دست نیامده است.