نقدی بر ویژه نامه فصلی روزنامه اعتماد

قصد روزنامه اعتماد از “تکنوکرات” نامیدن دولت یازدهم چیست؟

روزنامه اعتماد در ویژه نامه ای به مناسبت صدمین روز فعالیت دولت یازدهم، از این دولت به عنوان دولت نوپای تکنوکرات ها نام برد.فارغ از محتوای گزارشات مندرج در این ویژه نامه، می خواهیم تاملی بر این عنوان داشته باشیم که دولت تکنوکرات به چه معنا است و چه سابقه ای را پشت سر خود…

به گزارش نماینده وقتی سخن از تکنوکرات بودن دولتی به میان می آید اولین مسئله ای که مطرح می شود موضوع تعهد و تخصص در انتخاب مدیران نظام اسلامی است .

بی شک در نظام اسلامی مدیران علاوه بر داشتن تخصص باید متعهد به آرمان های انقلاب باشند و زمانی که از تکنوکرات بودن دولتی سخن می گوئیم بر تخصص بیش و پیش از تعهد ارج می نهیم .

در این گفتمان، کارگزاری که تخصص دارد ولی اعتقادی به ارزش های نظام ندارد ارجحیت دارد بر کارگزاری که ارزشی است ولی تخصص پائینی از لحاظ مدارج دانشگاهی داشته و دارد .

رهبر معظم انقلاب همواره در دولت های پیشین نگران این موضوع بوده اند که روحیه تکنوکراتیک دولتمردان بر روحیه ارزشی و انقلابی این کارگزاران غلبه کند.

حضرت آیت الله خامنه ای در ۳ شهریور ۷۲ در دیدار با کابینه هاشمی رفسنجانی با اشاره به این مساله می فرمایند: این را مکرّر عرض کرده‌ام… به این نکته باید توجّه کنید: گاهى مى‌شود که یک مدیر، در مجموعه کارى خود، طبعاً به افرادى تکیه مى‌کند و همه کارها را شخصاً نمى‌تواند انجام دهد. ناگزیر، کسانى با اختیاراتى در مجموعه‌هایى هستند و گاهى مى‌بینید در صراط و راه دیگرى حرکت مى‌کنند. اوّلین ثمرى که ثمر تلخى خواهد بود، این است که کار این مدیر را لنگ مى‌گذارند. بعد هم، البته کشور ضرر مى‌بیند؛ اهداف ضرر مى‌بیند؛ مردم ضرر مى‌بینند. اما اوّلین مشکلى که به وجود مى‌آید این است که خود آن مدیر، مى‌بیند کارش پیش نمى‌رود. براى خاطر این‌که، به انسانهایى تکیه کرده که اهل نیستند. در محیط وزرارتخانه، باید کسانى را آورد که به این راه و هدف از بُنِ دندان معتقد باشند. این، شرط اوّل است. براى خاطر این‌که، اگر از بُنِ دندان معتقد نباشد، اگر توانایى و کاردانى هم داشته باشد، آن توانایى و کاردانى، در خدمت راهى که شما دارید برایش تلاش مى‌کنید، به کار نخواهد افتاد. این امرى طبیعى است. باید معتقد باشد. بحمداللَّه، امروز بعد از چهارده، پانزده سال که از انقلاب مى‌گذرد، دیگر آن دعواى تعهّد و تخصّصى که اوّل انقلاب بود، وجود ندارد. معنى ندارد که ما بگوییم تعهّد یا تخصّص؟ هم تعهّد، هم تخصّص؛ زیرا، بحمداللَّه، مدیران خوبى تربیت شده‌اند و شخصیتهاى برجسته‌اى هستند.

ایشان ادامه می دهند: من این‌طور مى‌خواهم تعبیر کنم و این تعبیر، حاکى و گویاست: عرض من این است که در محیط وزارتخانه، آن جوّ حزب الّلهى را غالب کنید. با همان بارِ معنایى که کلمه «حزب‌الّلهى» دارد. باید آدمهاى متدیّن بر سرنوشت تشکیلات حاکم باشند.

رهبر انقلاب در دولت اصلاحات نیز نگرانی خویش در این زمینه را بروز داده و در ۲۷ اسفند ۸۳ و در جمع اعضای مجلس خبرگان رهبری می فرمایند: در گزینش کسانى که در صحنه‌ى سیاسى کشور بناست فعالیت کنند، باید حواسمان جمع باشد. هر یک از اشخاص و شخصیت‌ها و مسؤولانى که در رأس یک مجموعه‌ى کارى قرار دارند، تعیین‌کننده‌اند؛ هم ایمان آنها، هم عزم و اراده‌ى آنها، و هم کاردانى و کفایت آنها تعیین کننده است … در این زمینه‌ها باید با احساس مسؤولیت و ملاحظه‌ى جوانب و با چشم باز و بصیرتِ کامل وارد شد.

تکنوکرات

از سوی دیگر هر چند دولت تکنوکراتیک بر عقلانیت ابزاری تکیه و تاکید می کند ولی این عقلانیت نیز جز بر مدار عقل و پنداشت غربی نمی چرخد .

در اولین روز سال جاری نیز رهبر عزیز انقلاب در حرم مطهر رضوی با اشاره صریح به دولت تکنوکرات سازندگی فرمودند : ما باید اقتصاد خودمان را از نفت جدا کنیم؛ دولتهای ما در برنامه‌های اساسیِ خودشان این را بگنجانند. من هفده هجده سال قبل به دولتی که در آن زمان سر کار بود و به مسئولان گفتم کاری کنید که ما هر وقت اراده کردیم، بتوانیم درِ چاه‌های نفت را ببندیم. آقایانِ به قول خودشان «تکنوکرات» لبخند انکار زدند که مگر می‌شود؟! بله، می‌شود؛ باید دنبال کرد، باید اقدام کرد، باید برنامه‌ریزی کرد. وقتی برنامهٔ اقتصادی یک کشور به یک نقطهٔ خاص متصل و وابسته باشد، دشمنان روی آن نقطهٔ خاص تمرکز پیدا می‌کنند.

کنایه سنگین آیت الله خامنه ای به "تکنوکرات‌ها" و رویکرد دائمی کارگزاران تکنوکرات در وابستگی به غرب و الگو قرار دادن کشورهای غربی در زمینه پیشرفت‌های فنی و صنعتی بدون توجه به روح انقلاب اسلامی می تواند معیاری باشد بر نقد کسانی که امروز و با گذشت سالها همان آزموده پیشین را آزمایشی مجدد می کنند.

این که روزنامه اعتماد با علم به انتقادات صریح رهبر معظم انقلاب به رویکرد تکنوکراتیک به اداره کشور در صفحه اول ویژه نامه خود دولت روحانی را هم سنگ دولت سازندگی دولتی تکنوکراتیک می نامد جای تامل دارد .

شاید حامیان اصلاح طلب دولت می خواهند روحانی را بیشتر به سمت خود متمایل کرده و افراط را جایگزین اعتدال سازند و شاید قصد دیگری دارند ولی به هر جهت ایران اسلامی از دولت های تکنوکرات حاصلی جز له شدن مستضعفین زیر چرخ های توسعه وارداتی عایدی نداشته است .

و چه زیبا حافظ شیرازی در این زمینه می گوید

هر چند کآزمودم از وی نبود سودم

من جرب المجرب حلت به الندامه