هزار دستان انتخابات؛ قسمت اول: نخستین گناه

مجلس ایران؛ نخستین دوره انتخابات ریاست جمهوری پر بود از نیرنگ ها و توطئه ها در فضای بعد از انقلاب و در شرایطی که هنوز ثبات در کشور حاصل نشده بود. شرایطی که در نهایت، مردم را در دام خود کشید و موجب شد گزینه نامناسبی چون «ابوالحسن بنی صدر» را انتخاب کنند. نگاه دوباره به تاریخ انتخاب رؤسای جمهور می تواند در جلوگیری از اشتباه مجدد موثر باشد.

بررسی شرایط:

13 آبان 1358 سفارت جاسوسی آمریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام اشغال شد. این حرکت از سوی امام (ره) مورد تایید قرار گرفت اما باعث شد دولت موقت به نخست وزیری مهدی بازرگان که از این موضوع ناخشنود بود استعفا دهد. در حالی که استعفای دولت موقت شرایط کشور را بحرانی تر کرد، وزارت کشور زمان انتخابات ریاست جمهوری را 5 بهمن ماه 1358 اعلام کرد. از اوایل آذرماه بود که چهره ها و گروه های سیاسی برای اعلام کاندیدا به تکاپو افتادند. در اولین دوره انتخابات ریاست جمهوری 124 نفر ثبت نام کردند که چون هنوز ارکان حکومت به صورت کامل تشکیل نشده بود بررسی صلاحیت این افراد توسط حضرت امام (ره) به مردم واگذار شد.

حضرت امام (ره) در پیامی این امر را بر عهده مردم قرار دادند: "با اینکه در این دوره به حسب قانون اساسی مصوب از ناحیه ملت، تصدیق صلاحیت رییس جمهوری و واجد بودن شرایط او به عهده اینجانب است، به واسطه بعضی مصالح و جـهـات لازم المراعات، از آن جمله وضع استثنایی که کشور دارد، لازم است در این امر مهم حـیـاتـی تـاخیر نشود. از طرفی شناسایی بیش از یکصد و بیست نفر محتاج به زمانی طـولانـی اسـت و تـاخیر در این حال استثنایی به صلاح ملت و کشور نیست. به این جهت و جـهـات دیـگـر انـتـخـاب امر صلاحیت را به ملت واگذار نمودم که خود سرنوشت خویش را تعیین نمایند … اینجانب از مـلت شـریـف ایران تقاضا می کنم که در این امر مهم حیاتی سستی و بی تـفـاوتـی نـشـان ندهند و انتظار دارم همانطوری که با شور و شعف به پای صندوق های رای برای تصویب جمهوری اسلامی رفتند، در این امر با جدیت و علاقه به اسلام شرکت کنند که خداوند متعال با آنان است و پیروزی نصیب ملت شریف مسلمان است."

امام هم چنین در صحبت هایشان خواستار عدم دخالت روحانیون در انتخابات ریاست جمهوری بود که این موضوع موجب شد بسیاری از روحانیون برجسته آن زمان همچون آیه الله بهشتی و حجه الاسلام باهنر از انتخابات کناره گیری کنند. ظاهرا از ناحیه امام، صلاحیت نامزدها مردود اعلام نگردید، اما از این رو کمیته­ی نظارت بر تبلیغات انتخابات به ریاست موسوی خوئینی­ها‌، با همکاری وزارت کشور با کسب اجازه از امام (ره) صلاحیت نامزدها را مورد بررسی قرار داد  و 96 نفر در انتخابات به رقابت پرداختند.

احزاب و چهره ها:

در آن زمان حزب جمهوری اسلامی به دلیل نفوذ در میان مردم از اهمیت ویژه ای برخوردار بود. بعد از عدم حضور آیت الله بهشتی در انتخابات، جلال الدین فارسی از جناح اکثریت راست حزب جمهوری و سید کاظم موسوی بجنوردی نیز از جناح اقلیت چپ حزب مورد حمایت قرار گرفتند. به هرحال در تاریخ 11/10/58 آیت الله بهشتی رسماً جلال الدین فارسی را به عنوان نامزد حزب جمهوری اسلامی برای ریاست جمهوری دوره اول معرفی نمود و در جلسه­ای از طرف تمام اعضای حزب جمهوری اسلامی با وی بیعت کرد.

نهضت آزادی که بعد از حزب جمهوری، دومین نیروی سیاسی قدرتمند سیاسی کشور به شمار می­آمد، برای بقا در فضای سیاسی خواه ناخواه باید وارد میدان می­شد. اما وقایع 13 آبان  58 و عملکرد هشت ماهه دولت موقت که منتقدین زیادی داشت مانع از آن بودکه نهضت آزادی این ریسک بزرگ را انجام دهد و رهبر خود را بی دفاع وارد کارزار سهمگین انتخابات سازد. زیرا با شکست مهدی بازرگان قطعاً جایگاه نهضت آزادی تحت تأثیر قرار می­گرفت. با این همه بازرگان علیرغم مخالفت­های برخی اعضای نهضت آزادی تصمیم می گیرد وارد رقابت انتخابات شود، گویا حسن حبیبی همکار قدیمی نهضت آزادی و رئیس کنفدارسیون دانشجویان خارج از کشور  با زیرکی خاص و با استدلال­های خود بازرگان را متقاعد ساخت خود را کاندیدای ریاست جمهوری نکند. در آخر کاظم سامی در انتخابات مورد حمایت نهضت آزادی قرار گرفت.

در ابتدا رقابت اصلی بین جلال­الدین فارسی و بنی‌صدر بود. اما افراد خاصی از جمله شیخ­ علی تهرانی با ارائه ی اسناد و مدارکی مدعی شد که فارسی ایرانی نیست. وقتی وزارت کشور از فارسی توضیح خواست، وی گفت که اجدادش ایرانی هستند و حدود صد سال قبل به ایران آمده‌اند ولی با برگه اقامت زندگی می‌کردند و خود ایشان در مشهد متولد شده و بعد هم به تابعیت ایران در آمده است. این مطلب در وزارت کشور مطرح شد و در جمع­بندی که به عمل آمد و با در نظر گرفتن تعابیر و حالت‌های مختلف ایرانی‌الاصل بودن، ایشان ایرانی‌الاصل شناخته شد. مراجعات زیاد همان اشخاص به دفتر امام موجب شد که امام (ره) شخصا پرونده ی ایشان را از وزارت کشور بخواهند. هاشمی رفسنجانی و فارسی با پرونده­ی وی خدمت امام (ره) رسیدند. امام پس از شنیدن حرف‌های فارسی، فرمودند که ایشان ایرانی­الاصل نیست و اولین رئیس­جمهور ما نباید شبهه­ی قانونی در موردش باشد.  فارسی همان جا عرض کرد حال که صلاحدید شما این است، همین الان استعفای خود را از نامزدی اعلام می‌کنم. این موضوع که 9 روز قبل از انتخابات مطرح شد به شدت اوضاع را به نفع بنی‌صدر تغییر داد. حزب جمهوری نیز بعد از انصراف فارسی در هفته قبل از انتخابات از حسن حبیبی حمایت کرد. جامعتین هم که از فارسی حمایت می کرد بعد از انصراف فارسی در انتخابات وارد مصداق نشد.

احزاب و گروه های دیگری که در انتخابات شرکت داشتند شامل حزب ملت ایران که از داریوش فروهرحمایت کرد، موج سوم جبهه ملی نیز از احمد مدنی حمایت کردند؛ حزب کارگران سوسیالیست بابک زهرایی را به عنوان کاندیدا معرفی نمودند و عده­ای دیگر نیز به عنوان کاندیدای منفرد ثبت نام کردند و در انتخابات شرکت کردند.

میوه ممنوعه:

بنی صدر ششم دی ماه 58 با امام دیدار کرد و پس از این ملاقات رسما آمادگی خود را برای نامزدی ریاست جمهوری اعلام کرد. بنی صدر تظاهر می کرد کاندیدای مورد تایید امام (ره) است. با اعلام آمادگی وی به تدریج گروه ها و شخصیت­های مطرح جامعه به 

حمایت از وی پرداختند. با انصراف فارسی از انتخابات حمایت ها از بنی صدر افزایش یافت. ابوشریف (فرمانده سپاه) و آیت­الله پسندیده برادر امام با انتشار بیانیه‌ای بنی‌صدر را جهت سوابق، اصالت و سیادت خانوادگی و تحصیلات عالیه مورد تأیید قرار دادند و حجه­الاسلام و المسلمین اشراقی داماد امام نیز تلویحا از بنی‌صدر حمایت کردند. حسین خمینی فرزند حاج آقا مصطفی نیز به تبلیغ بنی‌صدر می‌پرداخت. این درحالی بود که صادق طباطبایی برادر همسر سید احمد خمینی نیز در انتخابات شرکت داشت. تعداد افراد و گروه هایی که تا برگزاری انتخابات از بنی صدر اعلام حمایت کردند به

دانلود فایل