هفته نامه «نماینده»/ ثبتنام نمایندگان مجلس دهم در «گروههای دوستی پارلمانی» یکی از حاشیههای جالب هفتۀ گذشتۀ پارلمان بود. برگۀ نصبشده در تابلو اعلانات نمایندگان فرصت سه روزهای را به نمایندگان یادآوری میکرد که طبق آن فقط از ۵ تا ۷ مهر برای ثبتنام در گروه دوستی موردنظر خود زمان داشتند. میز کوچکی در مسیر رفتوآمد نمایندگان به صحن پارلمان قرار داشت و این کار را با امضا کردن آنان در پوشههای مربوط به کشورهای موردنظر خود انجام میشد.
مشورت گرفتن نمایندگان از یکدیگر برای انتخاب گروه موردنظر و متلک گفتن به یکدیگر از حاشیههای این ثبتنام بود. برخی نمایندگان نیز پس از عضویت در یکی از این گروهها در روزهای بعد برای مشاهده اسامی سایر نمایندگان ثبتنام کرده در این گروه نگاهی به لیست اعضای آن میانداختند.
«گروههای دوستی پارلمانی» به گروههایی اطلاق میشود که درون پارلمان کشورها تشکیل شده و نهایت تلاش خویش را در جهت ارتقای روابط میان پارلمانی در بین کشورهای مختلف اعمال میکنند. گر چه این گروهها، سخنگوی دولت خود یا حتی تمام نمایندگان پارلمانی که به آن تعلق دارند نیستند ولی نقش مهمی را در تسهیل و تسریع اولویتهای سیاست خارجی یک کشور ایفا میکنند. البته ماهیت و محور شکلگیری این گروهها در پارلمانهای مختلف متفاوت است.
سابقۀ تشکیل گروههای دوستی پارلمانی به دوره دوم مجلس شورای اسلامی برمیگردد. در این دوره مجالس قانونگذاری برخی کشورهای نزدیک به جمهوری اسلامی پیشنهاد تشکیل گروه دوستی پارلمانی به مجلس ارائه میکردند که به دلایل شناخت کم قانونگذاران از کارکرد این گروهها، مشکلات ناشی از جنگ تحمیلی و کمبود امکانات اجرایی، تشکیل این گروهها محقق نشد.
بنابراین بررسی روند افزایشی گروههای دوستی عملاً از مجلس سوم کلید خورد. در این میان روند افزایشی و رشد کمّی و کیفی گروههای دوستی پارلمانی جمهوری اسلامی ایران بیانگر این واقعیت است که مجلس شورای اسلامی بخشی از تحرکات دیپلماسی پارلمانی خود را از طریق ساماندهی و جهتدهی به گروههای دوستی دنبال میکند و پیشبینی میشود با توجه به تقویت جایگاه مجالس قانونگذاری در روابط بینالملل، نقشآفرینی گروههای دوستی در روابط منطقهای و بینالمللی افزایش یابد.
گفتنی است بیشترین افزایش گروههای دوستی در مجلس ششم کلید خورد و تعداد گروههای دوستی مجلس قبل به ۱۰۹ گروه رسید. در مجلس نهم با احتساب ۲۹۰ قانونگذار و تعداد ۱۰۹ گروه دوستی در ترکیب گروهها، تعداد بیشتری از کشورها در ۲۹ ترکیب با میانگین ۴ یا ۵ کشور در هر گروه دوستی گنجانده شدهاند.
بررسی تطبیقی گروههای دوستی پارلمانی کشورهای مختلف نتایج جالبی را به دست داده است. با مطالعۀ گزارش مرکز پژوهشهای مجلس میتوان نتیجه گرفت پارلمانها بهمنظور تقویت جایگاه گروههای دوستی در منظومه دیپلماسی پارلمانی خود ۱۳ اصل را در فرآیند توسعه گروههای دوستی مورد توجه قرار میدهند. پارلمانهایی که حداکثر این اصول را در سیاستگذاری گروههای دوستی لحاظ کردهاند، به همان میزان عمق نفوذ و تأثیرگذاری دیپلماسی پارلمانی خود را در عرصه روابط بینالملل افزایش دادهاند. دریافت مستمر نظر دستگاه سیاست خارجی در خصوص بازتاب و عملکرد فعالیت گروههای ذیربط در خارج کشور. استفاده از نظرات مشورتی احزاب و فراکسیونهای پارلمانی. ضرورت آشنایی رئیس و اعضای گروه با مختصات هویتی، فرهنگی و زبانی کشور هدف. لزوم آشنایی نماینده با اصول و فنون دیپلماسی. استفاده از تجارب انباشتهشدۀ نمایندگان ادوار گذشته پارلمان. بومیسازی تجارب موفق سایر پارلمانها. لحاظ کردن ملاحظات و سیاستهای اتحادیه جهانی بینالمجالس. تقویت حضور زنان نماینده در ترکیب گروههای دوستی پارلمانی. تشکیل انجمن رؤسای گروههای دوستی با رویکرد تسریع در فرآیند تبادل تجربیات یکدیگر. ضابطهمند کردن فعالیت گروههای دوستی با تصویب اساسنامه مرتبط. ایجاد مجاری لازم برای دریافت نظرات سازمانهای مردمنهاد و انجمنهای علمی. استفاده از نظریات مشورتی لابیهای همسو در کشور هدف. نظارت و ارزیابی مستمر دستاوردهای گروه و گزارش سالیانه رئیس گروه در کمیسیون سیاست خارجی.
