«نماینده»؛ مهدی کاشیپزها/ پارلمان بخش خصوصی که قبل از پیروزی حسن روحانی در انتخابات ۲۴ خرداد ۹۲ هیچگاه سر سازگاری با دولتهای مختلف را نداشت و همواره از دخالتهای دولتمردان در اقتصاد گله میکرد، در ۱۱۰۰ روز گذشته طوری از حسن روحانی و یارانش حمایت کرد که هیچگاه نمونه آن را در دهههای گذشته فعالیت اتاق، ندیده بودیم. شاید دلیل اصلی رویکرد حمایتی اتاق از دولت تدبیر و امید را باید در ترکیب جدید پاستور بعد از پیروزی حسن روحانی در انتخابات جستجو کرد. رئیس دولت تدبیر و امید بعد از پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری در یکی از نخستین احکام صادره خود، فردی از ستاد «علی اکبر ولایتی» را به عنوان رئیس دفتر خود انتخاب کرد.
«محمد نهاوندیان» که سابقه همکاری با «علی لاریجانی» رئیس فعلی مجلس شورای اسلامی در شورای عالی امنیت ملی را هم در کارنامه داشت، به عنوان رئیس دفتر حسن روحانی انتخاب شد تا اتفاقی که کسی انتظار آن را نداشت، محقق شود. اما وجهه محمد نهاوندیان در اقتصاد کشور تنها به همکاری با ولایتی، لاریجانی و حضور در وزارت بازرگانی دولتهای اصلاحات و سازندگی ختم نمیشود. محمد نهاوندیان در شرایطی به عنوان رئیس دفتر رئیسجمهور انتخاب شد که ریاست اتاق بازرگانی ایران را بعد از ۳ دهه از دست «علینقی خاموشی» درآورده بود و چند سالی بود که یک دفتر کار مجلل در طبقه هفتم اتاق بازرگانی ایران در خیابان طالقانی تهران برای خود درست کرده بود.
نهاوندیان که در دوران ریاستش بر اتاق بازرگانی همواره از دولت گذشته انتقاد میکرد و خواهان حضور بیشتر بخش خصوصی در اقتصاد کشور بود با حضور در پاستور این امید را در دل فعالان بخش خصوصی ایجاد کرد که دولت یازدهم عرصه را خیلی بیشتر از قبل برای حضور فعال بخش خصوصی در اقتصاد کشور فراهم خواهد کرد. اما این امیدها خیلی زود رنگ باخت و نهاوندیان با عملکرد خود در دفتر رئیسجمهور و نفوذی که بر پارلمان بخش خصوصی گذاشت، عملاً اتاق بازرگانی را در خدمت سیاستهای دولت حسن روحانی قرار داد.
با آغاز به کار رسمی دولت تدبیر و امید، محمد نهاوندیان همچنان به حضور خود در اتاق بازرگانی ادامه داد و چند ماهی طول کشید تا دست از کرسی ریاست پارلمان بخش خصوصی بردارد. او که در ۸ سال فعالیت دولتهای نهم و دهم از عدم برگزاری جلسات شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی گله میکرد و خواستار حضور پررنگتر دولتمردان در جلسات این شورا بود، در اولین جلسات شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی شرکت کرد و ریاست این جلسات را هم به نمایندگی از بخش خصوصی و هم به نمایندگی از دولت حسن روحانی بر عهده گرفت!
دوران ریاست شافعی؛ اتاق مثل موم در دستان دولت
در نهایت هم بعد از ۳ ماه حضور همزمان در طبقه هفتم اتاق بازرگانی ایران در خیابان طالقانی تهران و نهاد ریاستجمهوری در پاستور، از سمت خود استعفا کرد، ولی آشکارا از ریاست «غلامحسین شافعی» رئیس اتاق بازرگانی مشهد و تاجر بزرگ زعفران بر اتاق ایران حمایت کرد. دوران حضور شافعی در ریاست اتاق، اتاق بازرگانی همچنان زیر سایه نهاوندیان حفظ شد و پارلمان بخش خصوصی با مدیریت مستقیم دولتمردان تدبیر و امید اداره شد. کمکم دولت از ژست حمایت از بخش خصوصی خارج شد و نوع تعامل دولت و بخش خصوصی مانند دولت قبل شد، اما شافعی با حمایت و نفوذ محمد نهاوندیان اجازه انتقاد بخش خصوصی واقعی را از دولت نداد و به نوعی اتاق بازرگانی را برای اجرای سیاستهای دولت تدبیر و امید مدیریت کرد. جلسات شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی هم مانند چند جلسه اول برگزار نشد و کمکم با حضور کمرنگ دولتمردان تدبیر و امید به حالت نیمه تعطیل درآمد. تنها هرازگاهی «علی طیبنیا» و «محمدرضا نعمتزاده» به اتاق بازرگانی میرفتند و در جلسات شورای گفتوگو شرکت میکردند ولی خبری از وزرای دیگر و رئیس دفتر رئیسجمهور در این جلسات نبود.
انتخابات دوره هشتم و پیروزی کاندیداهای نزدیک به دولت
با فرا رسیدن هشتمین دوره انتخابات اتاق بازرگانی، همه منتظر حضور گروه جدیدی از فعالان بخش خصوصی در اتاق بودند، اما انتخابات در تهران و اکثر شهرها تحت نفوذ دولتمردان به سود طیفهای نزدیک به پاستور تمام شد و اتاق بازرگانی در دوره هشتم خود دولتیتر از قبل کار خود را آغاز کرد. در تهران ائتلاف برای فردا با حضور چهرههای حامی دولت مانند: «مسعود خوانساری، محمد انصاری، پدرام سلطانی، فاطمه مقیمی» و «مهدی جهانگیری»، رئیس گروه مالی گردشگری، اکثریت کرسیهای اتاق را به دست گرفت و فضا را برای تصاحب اتاق بازرگانی ایران هم فراهم کرد. در انتخابات اتاق بازرگانی ایران هم «محسن جلالپور» رئیس اتاق بازرگانی کرمان، تاجر بزرگ پسته و از دوستان قدیمی محمد نهاوندیان رئیس بازرگانی شد تا اتاق همچنان در خدمت سیاستهای دولت باشد.
دوران ریاست جلالپور، بزرگنمایی دستاوردهای اقتصادی برجام!
در دوران جلالپور اتاق بازرگانی بیش از دوران شافعی دولتی شد به طوری که دولتمردان در سفرهای خارجی خود محمد جلالپور و چند تن از بازرگانان دولتی دیگر را هم با خود میبردند. با امضای برجام و سفرهای متعدد هیئتهای تجاری کشورهای مختلف به تهران، سر جلالپور بیش از پیش شلوغ شد و حتی روحانی او را با خود به فرانسه و ایتالیا هم برد.
فعالیت گسترده رئیس اتاق بازرگانی ایران در شبکههای اجتماعی هم بیشتر در خدمت دولت یازدهم بود و او مدام در این شبکهها با انتشار عکس و متن از برجام و دستاوردهای آن حمایت میکرد. جالب اینجاست که علیرغم سفر ۱۵۰ هیئت تجاری به تهران در دوران مدیریت جلالپور به گواه اکثر فعالان اقتصادی، حتی یک قرارداد برای سرمایهگذاری در کشور هم به امضا نرسید و بیشتر این دیدارها به چند تفاهمنامه و گشت و گذار در شهرهای مختلف کشور انجامید. جلالپور هم در چند سفر خارجی خود به کشورهای مختلف نتوانست موفقیت چندانی را در جذب سرمایه خارجی به دست بیاورد و هیئت همراه او در این سفرها بیشتر فضا را برای واردات فراهم کردند. جالب اینجاست که جلالپور با بزرگنمایی دستاوردهای برجام در همان روز نخست اجرای این قرارداد، مدعی شده بود که ۱۰۰۰ ال.سی باز شده که این ادعا توسط رئیسجمهور هم تکرار شد، اما فعالان بخش خصوصی و بانکی بعدها به شدت آن را رد کردند و حتی امروز با گذشت بیش از ۶ ماه اجرای برجام نه تنها هیچ ال.سی و سوئیفتی برای فعالان اقتصادی ما باز نشده، بلکه تأثیر خاصی از برجام در زندگی مردم دیده نمیشود.
استعفای جلالپور در سال آخر دولت
اما دولتمردان که فکر میکردند در سال باقیمانده دولت روحانی هم خیالشان از اتاق بازرگانی راحت است، حدود یک ماه پیش با یک خبر شوکآور روبهرو شدند. محسن جلالپور به دلیل بیماری، استعفای خود را از ریاست اتاق بازرگانی ایران اعلام کرد. اعضای هیئت رئیسه اتاق که توقع استعفای دوست محمد نهاوندیان از ریاست اتاق را نداشتند، ابتدا با استعفای او مخالفت کردند، اما بعد از قبول استعفای جلالپور از ریاست اتاق بازرگانی کرمان توسط اعضای هیئت رئیسه این اتاق، قرار شد که تکلیف استعفای رئیس دولتی اتاق بازرگانی هم در آخرین جلسه تابستانی اتاق بازرگانی ایران بررسی شود. با این وجود به نظر میرسد که استعفای جلالپور از ریاست اتاق بازرگانی ایران هم مورد موافقت قرار گیرد، زیرا از همین امروز پای گزینههای جایگزین او هم به میان آمده است. افرادی که همگی رابطه بسیار خوبی با دولتمردان تدبیر و امید به خصوص با رئیس دفتر حسن روحانی دارند. در بین اعضای اتاق بازرگانی اسم ۵ نفر بیش از سایرین سر زبانها آمده است.
«سیدعبدالوهاب سهلآبادی» رئیس اتاق بازرگانی اصفهان که رئیس خانه صنعت و معدن است. «محمود اسلامیان» عضو اتاق بازرگانی اصفهان و مدیرعامل صندوق بازنشستگی کشوری، «حسین پیرمؤذن» رئیس اتاق بازرگانی اردبیل، «علاء میرمحمد صادقی» نماینده دولت در اتاق بازرگانی، «غلامحسین شافعی» رئیس اتاق بازرگانی مشهد و «پدرام سلطانی» نائب رئیس اتاق بازرگانی ایران. این افراد جزو گزینههای احتمالی ریاست اتاق بازرگانی ایران هستند. البته به نظر میرسد بعد از آنکه در دولت روحانی اتاق مشهد و کرمان توانست تأیید اعضای بخش خصوصی را بگیرد، اتاق اصفهان میخواهد سهمی از جایگاه ریاست داشته باشد.
بخش خصوصی باید در آستانه انتخابات ساکت بماند!
اما هر اتفاقی برای ریاست اتاق بازرگانی در یک ماه آینده رخ دهد به نظر میرسد که باز هم پای نفوذ دولت و نفر اول نهاد ریاست جمهوری در پارلمان بخش خصوصی در میان باشد. حسن روحانی و یارانش در ماههای باقیمانده حضورشان در رأس قوه مجریه بر این باورند که نباید سنگر اتاق بازرگانی را از دست بدهند. دولت یازدهم در ۱۱۰۰ روز گذشته همواره سعی کرده که وانمود کند بیش از دولتهای قبل به بخش خصوصی بها میدهد، اما در صحنه عمل رفتار دولت روحانی با بخش خصوصی نه تنها تغییری نکرده بلکه در بسیاری از جهات تصدیگری دولت یازدهم بیشتر هم شده است. کند شدن خصوصیسازی، حمایت نکردن از بخش خصوصی در جذب سرمایه خارجی در دوران پسابرجام، تعطیلی واحدهای تولیدی کوچک و متکی به بخش خصوصی، تعطیل شدن یا بیاهمیت کردن جلسات شورای گفتوگو تنها بخش کوچکی از اجحاف دولت یازدهم در حق بخش خصوصی است که در سایه سکوت امثال شافعی و جلالپور و نفوذ محمد نهاوندیان در اتاق بازرگانی مغفول ماند و هیچگاه مطرح نشد. بنابراین به نظر میرسد حضور یکی دیگر از دوستان رئیس دفتر رئیسجمهور در چند ماه باقیمانده دولت میتواند خیلی کمک حال حسن روحانی و یارانش در پارلمان بخش خصوصی باشد. باید دید محمد نهاوندیان این بار چگونه اتاق بازرگانی را پشتیبان دولت روحانی قرار خواهد داد؟ آیا یکی دیگر از دوستان رئیس دفتر رئیسجمهور بر صندلی طبقه هفتم اتاق بازرگانی ایران در خیابان طالقانی تهران مینشیند.
