علی معلم دامغانی رئیس فرهنگستان هنر در این مراسم گفت: راه مشخص است اما ما باز هم تردید میکنیم. این همه سند وجود دارد ولی باز هم گمگشتگی! امروز سخن از کتابی در میان است که از سویی شناسنامه ملی ایرانیان است و از جانب دیگر کارنامه مذهب تشیّع ایشان. در روزگار محمود غزنوی ترکْسالاری که خواهی نخواهی باید بگوییم از انیران بوده و در مقابل ایرانیان میسگالید، شاعری و مردی فرزانه به کمک موبدان و دهقانان، پارههای افسانههای ایرانیان را جمع میآورد و آن را با طبعی شگفت، که موهبت الهی بود آن را تبدیل به اثری کرد که ایرانیان به خاطرش به خود میبالند. نمونههای مشابه این اثر، آثاری است که هومر به یونان و ماهابهاراتا به هند تقدیم کرد.
وی افزود: شاهنامه در دولت محمودی، یعنی دولت ترکان و انیران، فراهم شد. فردوسی از یک جهت هم با قومیت محمود درگیر بود و از جهت دیگر با مذهب او که او ناصبی بود. محمود با عنوان امینالدوله، بزرگی از بغداد و خلیفه دارد. او عباسی است و علوی نمیاندیشد. اما فردوسی علوی است. اکنون بنگرید که یک مرد، تنها با یک کتاب به 2 اعتبار در مقابل یکی از قویترین دولتهای روزگار ایستاد. با این که در میان انیران هم فرد نژاده وجود دارد اما آنگونه که فردوسی میگوید، محمود غزنوی هم به حسب مذهب و هم به سبب نژاد، فردی نژاده نیست.
این شاعر ادامه داد: کاخ آپادانا، ایوان شوش و … ویران شدند اما شاهنامه پاینده باد که فسونی ندارد. شاهنامه روشنایی چشم ایرانیان و تیری در چشم انیران بوده است. آنهایی که میدانند هیچ اما آنهایی که نمیدانند، بدانند که حکیم طوس، واقعا مسلمانی صادق و شیعهای راستگوست. من به سهم خودم توحید حکیم را تصدیق میکنم. شاعران قدیم در ابتدای آثار خود اول به توحید، سپس به مدح نبی اکرم(ص) پرداخته و با مدح اولیا قصه را تمام میکردند.
معلم گفت: فردوسی در شاهنامه، عینا کلام علی(ع) را ترجمه کرده و بازگردانی از آیات قرآن را آورده است. ادبیات فارسی ظل قرآن و سنت پیامبر (ص) است. این مطلبی است که پیش از این گفته شده ولی شاید لازم بود که دوباره آن را یادآوری کنیم. فردوسی با دو وجه ملیت و مذهب مقابل محمود ایستاد و در گفتار اندر ستایش در ابتدای شاهنامه گفت: که من شهر علمم علیم در ست/ درست این سخن قول پیغمبرست
روایت خیانت آمریکاییها در حق شاهنامه طهماسب
مهدی حسینی استاد دانشگاه هنر نیز در این برنامه گفت: شروع کار آمادهسازی شاهنامه طهماسبی در سال 928 هجری قمری بود؛ زمانی که شاه اسماعیل صفوی هنوز در قید حیات بود. 2 سال بعد از شروع کارها، شاه اسماعیل از دنیا رفت و فرزندش شاه طهماسب که در آن زمان 11 سال داشت، به تخت نشست. کارهای مربوط به تولید این شاهنامه در مجموع 20 سال طول کشید و تا سال 948 ادامه پیدا کرد. در زمان سلطنت شاه طهماسب یک اتفاق مهم در دولت عثمانی رخ داد و آن هم این بود که سلطان سلیم اول از دنیا رفت. او کسی بود که امپراطوری بزرگ عثمانی را بنا نهاد و تا دروازههای وین پیش رفت. سلیم اول فردی جنگجو و در عین حال فرهنگدوست بود که بارها هم به ایران حمله کرد.
وی افزود: پس از اتمام کارهای شاهنامه مورد نظر، طهماسب دیگر امپراطور بزرگ حاکم بر ایران شده بود. مشاورین او به او گفتند که ممکن است سلیم دوم بخواهد اندیشههای سلیم اول را دنبال کرده، عهدنامه آماسیه را زیر پا گذاشته و قصد جنگ با ایران را داشته باشد. به همین جهت پیشنهاد داده شد که گروهی از ایران به دیدار امپراطور عثمانی بروند و هم به او تسلیت بگویند و هم تهنیت. یکی از هدایایی که در این سفر، به عثمانی برده شد، شاهنامه شاه طهماسب بود.
این استاد دانشگاه گفت: همانطور که در زمان افول قدرت قاجارها و سلطنت احمدشاه، نسخههای خطی و نفیس زیادی توسط بیگانگان از ایران خارج شد، در زمان زوال قدرت عثمانی نیز کتابهای زیادی از جمله این شاهنامه از قلمرو عثمانی خارج شد که سالهای بعد از آن در فرانسه دیده شد. شخصی که در فرانسه صاحب این شاهنامه بود، بارون روچیل نام داشت. بعد از ماجراهایی این شاهنامه نفیس، سر از آمریکا درآورد. این کتاب سپس در اختیار یک مجموعهدار آمریکایی به نام هوتون قرار گرفت.
حسینی ادامه داد: این اثر تا سال 1960 میلادی، یکپارچه بود اما جنایتی که هوتون انجام داد، این بود که این شاهنامه را به دلیل فرار از مالیات سنگین آمریکا، برگ برگ و پاره پاره کرد و برگها را در حراجیهای مختلف فروخت که یکی از آنها هم نصیب موزه رضا عباسی ما شد. تا قبل از انقلاب، کارهایی انجام شد که به نتیجه نرسید. بعد از انقلاب، مرحوم دکتر حسن حبیبی قضیه را دنبال کرد و با مسئولین کشور سعی کردند تا با بیگانگان وارد مذاکره شوند تا 118 برگ این شاهنامه را به کشور بازگردانند.
وی گفت: مبلغی که برای فروش شاهنامه به ما گفتند، 15 میلیون دلار بود. شاید الان بگویید این مبلغ زیاد نیست ولی آن زمان، تازه جنگ تمام شده بود و ایران تحت فشار تحریمهای زیادی قرار داشت و تهیه چنین مبلغی بسیار دشوار بود. در آن زمان یک تابلوی نقاشی از ویلیام لوکونی در ایران بود که بیگانگان قصد داشتند آن را به مبلغ 15 میلیون دلار خریداری کنند. به این ترتیب قرار شد تابلو را در ازای شاهنامه مبادله کنیم. آن زمان هم اضطراب زیادی داشتیم که نکند خارجیها قصد فریبکاری داشته باشند اما خوشبختانه برگهای شاهنامه شاه طهماسب به کشور وارد شدند و امروز رونمایی از چاپ نفیس این اثر را جشن میگیریم که البته برخی از تصاویر آن چاپ واضحی ندارند و این یکی از ایرادات این کتاب است.
