"من پیشنهاد میکنم که آقای آقا سیدعلی آقا بیایند، خامنهای… ایشان بیایند بهجای آقای مطهری. بسیار خوب است ایشان، فهیم است، میتواند صحبت کند، میتواند حرف بزند."۱ اینها سخنان امام خمینی است خطاب به دانشجویانی که بعد از شهادت استاد مطهری به دیدار ایشان آمده بودند تا امام از میان شخصیتهای آن روز کشور و اطرافیانشان کسی را به آنان معرفی کنند تا جای شهید مطهری را بهعنوان یک فقیه و اسلامشناس آگاه به مسایل روز و علوم جدید برای آنان پر کرده و شبهات عقیدتی و پرسشهای سیاسی آنان را در آغازین روزهای پیروزی انقلاب اسلامی پاسخ دهد.
البته آیتالله خامنهای پیش از پیروزی انقلاب هم با دانشجویان و دانشگاهیان مرتبط بودند. علاوه بر حضور در محافل دانشجویی و ایراد سخنرانی، ایشان جلسات منظم تفسییر در مسجد کرامت مشهد برگزار می کردند که حاضران در این جلسات عمدتاً طیفی از دانشجویان بودند.
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی هم ایشان حضور مستمری در دانشگاه داشتند. سخنرانی، مناظره، جلسات پرسش و پاسخ هفتگی متناوب در دانشگاه های مختلف و دیدار و ارتباط مستمر با مجموعهها و گروه های دانشجویی از جمله نشانههای حضور گسترده آیتالله خامنهای در دانشگاهها بود. این حضور به قدری پر رنگ بود که گروه فرقان و منافقین بهعنوان ترتیب دهندگان طرح ترور آیتالله خامنهای، ابتدا دانشگاه تهران را به این دلیل که آیتالله زیاد به آنجا رفت و آمد میکردند بهعنوان مکان اصلی ترور ایشان در نظر گرفته بودند که بعد از ناکامی، سخنرانی ایشان در مسجد اباذر را بهعنوان محل بعدی برای ترور ایشان انتخاب کردند.
این ارتباط با محیطهای دانشجویی و دانشگاهها علی رغم مشغله زیاد در دوران ریاست جمهوری ایشان باز هم ادامه یافت. دانشگاههای تهران، تربیت مدرسٰ صنعتی شریف و علم و صنعت از جمله دانشگاههایی بودند که در دوران ریاست جمهوری حضور آیتالله را به خود دیده بودند.
دیدار با دانشجویان، اساتید، نخبگان و پژوهشگران که هرساله به مناسبت های مختلف و دفعات گوناگون انجام میشد، از جمله این مجاری ارتباطی است. علاوه بر این رهبّر معمولا به اجلاسهای سالانه تشکلهای دانشجویی فراگیر مثل انجمن اسلامی دانشجویان(دفتر تحکیم وحدت)، جامعه اسلامی دانشجویان، جنبش عدالتخواه دانشجویی و بسیج دانشجویی پیامهایی میدهند و نقطه نظرات خود را در خصوص فعالیتهای جنبش دانشجویی مطرح میکنند.
هرچند حضور مستقیم آیتالله خامنهای در دانشگاه ها کمتر از دوران قبل شده اما باز هم ایشان به دانشگاههای مختلف رفته و دیدارهایی را با دانشجویان برگزار کردهاند. حضور ایشان در دانشگاههای افسری امام علی(ع) ارتش و امام حسین(ع) سپاه پاسداران معمولا به طور سالانه بوده است. در سفرهای استانی هم ایشان همواره دیدار با دانشجویان استان را دربرنامههای خود داشتهاند.
تهران
جدای از اینها آیتالله خامنهای در طول سالهای رهبریشان ۶ دیدار از دانشگاههای مهم کشور داشتهاند. تهران، تربیت مدرس، امیرکبیر، شریف، بهشتی و علم وصنعت دانشگاههایی هستند که تا به حال میزبان رهبر انقلاب بودهاند و البته گاهی هم دانشجویان بعضی دانشگاهها به دیدار رهبر آمدهاند مثل دیدار عید غدیر سال ۱۳۸۴ دانشجویان دانشگاه امام صادق(ع) با رهبر.
فضای دانشگاه ها در سالهای ۷۱ و ۷۲ به گونهای بود که این تصور القاء میشد که وزارت فرهنگ و آموزش عالی وقت معتقد است که دانشجو باید کار علمی کند و کمتر سیاسی باشد. اما رهبر در یک موضع گیری جالب در قبال فضای دانشگاهها فرمودند: "خدا لعنت کند آن دستهایى را که تلاش کردهاند و مىکنند که قشر جوان و دانشگاه ما را غیر سیاسى کنند."۲
البته سوء برداشتهایی که در اینباره صورت گرفت و فضای دانشگاهها را ملتهب کرد، رهبر انقلاب را وا داشت تا دوباره معنای این واژه را توضیح دهند. ایشان درست دو سال بعد در توضیح عبارت فوق بیان میکنند: "بنده یک وقت عرض کردم دانشگاهها باید سیاسى باشند و دانشجو باید سیاسى باشد. معناى این حرف آن است که دانشجو باید قدرت تحلیل سیاسى داشته باشد تا جبههبندیهاى دنیا را بشناسد؛ تا بفهمد امروز دشمن کجاست و از کجا و با چه ابزارى حمله مىکند. این، براى شما لازم است. اگر شما تلاش سیاسى، کار سیاسى، مطالعه و مباحثهى سیاسى نداشته باشید، این توانایى را پیدا نمىکنید. البته توجّه داشته باشید که دشمن از همین امر استفاده نکند. دشمن با کمال هوشیارى ایستاده است. امیرالمؤمنین علیهالصّلاهوالسّلام فرمود: "و من نام لم ینم عنه"؛ مراقب باشید که اگر شما غفلت مىکنید، دشمن از شما غفلت نمىکند. دشمن با کمال هوشیارى مراقب است."۳
البته علیرغم هشدار رهبری باز هم افراطهای زیادی در محیطهای دانشگاهی و دانشجویی صورت میگرفت که نتیجهای جز دور شدن دانشجویان و دانشگاهها از رسالت اصلیشان نداشت. آیتالله خامنهای در اولین حضورشان در دانشگاهها در دوران رهبری باز هم در این باره تذکر داده و فرمودند: "من سه، چهار سال قبل از این گفتم که دانشجویان بایستى سیاسى شوند؛ و بعد هم علیه کسانى که دانشگاه را از سیاست دور کردند، تعبیر تندى کردم. یک سال بعد از آن، یا همان وقتها، در یک اجتماع دانشجویى گفتم که اشتباه نکنید؛ من که مىگویم فعّالیت سیاسى، معنایش این نیست که فعالیت سیاسى حتماً باید علیه دولت، علیه مسؤولان و علیه نظام باشد. بعضى از بدخواهان، فعالیت سیاسى را اینگونه تعبیر مىکنند. فکر مىکنند فعّالیت سیاسى، یعنى سیاسیکارى! این، یک نوع سیاسیکارى و یک نوع تقلّب است که آدم تصوّر کند فعّالیت سیاسى در دانشگاه، فقط با بد گفتن و با فحّاشى کردن و با اهانت کردن به این و آن حاصل مىشود؛ نه. فعّالیت سیاسى، براى پیدا شدن قدرت تحلیل در دانشجوست."۴
اولین حضور رهبر برای دیدار با دانشجویان یکی از دانشگاههای تهران در دانشگاه تهران بود. آیتالله خامنهای در تاریخ ۲۲ اردیبهشت ۱۳۷۷ در دانشگاه تهران حضور یافتند تا این دیدار اولین دیدار رسمی ایشان از یکی از دانشگاههای مهم کشور در قامت رهبر برای دیدار با دانشجویان و اساتید آن دانشگاه نام بگیرد.
در آن روزها فضای دانشگاه تهران ملتهب بود و کشمکشهایی بین بسیج دانشجویی و انجمن اسلامی بر سر مسایل جاری کشور وجود داشت و قرار بود بسیج دانشجویی در آن روز تجمعی را برگزار کند. رهبر در سخنانشان در جمع دانشجویان دانشگاه تهران به این نکته اشاره کرده و فرمودند: "من نکتهى کوتاهى را دربارهى امروز که به اینجا آمدم، بگویم. من تقریباً از یک هفته پیش تصمیم گرفتم که به اینجا بیایم؛ اما آن را به کسى نگفتم. حتّى در دفترم هم فقط یکى، دو نفر مىدانستند و هیچکس نمىدانست. دیشب من اطّلاع پیدا کردم که امروز چند گروهِ دانشجویى بنا دارند اجتماعات تشکیل دهند و سخنرانى کنند. گفتم، از آنها خواهش شد که امروز تأخیر بیندازند و اجتماع نداشته باشند، تا ما بتوانیم این برنامه را انجام دهیم. پیغام دادند، آنها هم برنامههایشان را تعطیل کردند."۵
علاوه بر پاسخ به سوالات متعدد و گوناگون دانشجویان در قالب جلسه پرسش و پاسخ، از جمله مطالبی که رهبر انقلاب در این دیدار مطرح کردند، بیان خاطراتی جالب از حضورشان در دانشگاه تهران بود که یکی مربوط به دوران ستمشاهی و دیگری مربوط به آغازین روزهای پیروزی انقلاب در سال ۱۳۵۸ بود.
فارغالتحصیلان خوشبخت
چهار ماه بعد دیدار دوم رهبر از یک دانشگاه هم انجام شد و آن حضور ایشان در مراسم فارغ التحصیلی جمعی از دانشجویان دانشگاه تربیت مدرس بود که البته همراه با جلسه پرسش و پاسخ دانشجویان از رهبر هم بود. آیتالله خامنهای روز پنجشنبه (۱۲ شهریور) در اجتماع دانشآموختگان دانشگاه تربیت مدرس حضور یافتند. ایشان در سخنانی پیرامون مسایل روز و از جمله معنا و مفهوم آزادی و همچنین شان و وظیفه مطبوعات به ایراد سخن پرداختند و در پایان سخنانشان به تعدادی از سؤالات مکتوب دانشآموختگان و دانشجویان دانشگاه تربیت مدرس پاسخ گفتند.۶
گفتنی است یک روز بعد از این دیدار در روز ۱۵ شهریور ۷۷، تشکلهای اسلامی دانشگاه تربیت مدرس با انتشار بیانیهای از حضور رهبر انقلاب در این دانشگاه قدردانی کردند.۷
رباتها
دیدار بعدی رهبر انقلاب تقریبا یک سال بعد بود؛ اول آذر ۱۳۷۸ اینبار دانشگاه صنعتی شریف میزبان رهبر شده بود. حضرت آیتالله خامنهای صبح روز اول آذر ۷۸ ضمن بازدید از دانشگاه صنعتی شریف با اساتید و دانشجویان این دانشگاه دیدار و گفتگو کردند.
رهبر در بدو ورودشان به دانشگاه صنعتی شریف و بعد از آشنایی با اساتید و مسولین دانشگاه از رقابت میان رباتهای فوتبالیست ساخته شده توسط دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف دیدن کرده و بعد از آن نیز در جمع دانشجویان حاضر در مسجد این دانشگاه شرکت کردند.
از جمله مطالب جالب توجهی که از سوی رهبر در جلسه با دانشجویان دانشگاه شریف مطرح شد، تعریف ویژهای بود که ایشان از جنبش دانشجویی و ماهیت آن ارائه دادند و فرمودند: "جنبش دانشجویى – یا به همان تعبیر درستتر: بیدارى دانشجویى – چیز جدیدى نیست؛ یک چیز مخصوص ایران هم نیست؛ چون همانطور که گفتیم، متعلّق به محیط دانشگاه است. این بیدارى، خصوصیاتى دارد؛ انگیزههایى در آن هست و نتایجى بر آن مترتّب مىشود. اگر این خصوصیات را درست بشناسیم، مىتواند بهعنوان یک منبع غنى و سرشار و فیاض براى آن کشور و آن محیط و آن جامعه بهکار گرفته شود؛ اما اگر درست شناسایى نشود، ممکن است تضییع شود. مثل ثروتى که شما از وجود و یا از کاربرد آن اطّلاع ندارید. بدتر از این، آن ثروتى است که شما که صاحبش هستید، اطّلاع ندارید؛ اما یک دزد و یک دغل اطّلاع دارد که زیر این مخفیگاه، این گنج هست؛ کاربردش هم این است. لذا او مىآید و استفاده مىکند و این دیگر مىشود خسارت فوق خسارت! یکى از فرایض اوّلیهى اوّلاً خودِ دانشجو، ثانیاً مجموعهى مدیرانِ دانشجویان و دانشگاهها و ثالثاً مجموعهى مدیران کشور، شناسایى این پدیدهى ذاتاً دانشجویى است؛ یعنى بیدارى دانشجویى، یا جنبش دانشجویى، یا حرکت دانشجویى."۸
دو دیدار
دیدار رهبر انقلاب با دانشجویان دانشگاه امیرکبیر که چهارمین دیدار از این نوع دیدارها بود که حدود یکسال بعد یعنی در ۹ اسفند ۷۹ انجام شد. آیتالله خامنهای در آغاز ورود به دانشگاه صنعتی امیرکبیر با حضور در یادمان شهدای این دانشگاه با قرائت فاتحه یاد این عزیزان را گرامی داشتند. دانشگاه صنعتی امیرکبیر با تقدیم ۸۹ شهید نخستین دانشگاهی بود که در دوران دفاع مقدس برای حفظ کیان نظام اسلامی و تمامیت ارضی کشورمان به جبهههای نبرد نیروی رزمنده اعزام کرد.۹
آیتالله خامنهای همچنین از نمایشگاه نمونهای از طرحهای تحقیقاتی، صنعتی و کاربردی دانشگاه صنعتی امیرکبیر دیدن کردند. هنگام بازدید ایشان محققان و طراحان دربارهی چگونگی طراحی، ساخت و کاربرد این طرحها در بخشهای علمی و صنعتی توضیحاتی بیان کردند.۱۰
از جمله مهمترین مطالب مطرح شده در این دیدار از سوی رهبر انقلاب تأکید ایشان بر جنبش نرمافزاری و تولید علم در مراکز دانشگاهی و آموزشی بود که برای اولینبار در دیدار با دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر مطرح شد.۱۱
کمتر از دو هفته بعد اینبار رهبر میزبان دانشجویان بود تا به سؤالاتی که از جلسهی پرسش و پاسخ با دانشجویان امیرکبیر باقی مانده بود پاسخ دهد. حسینیه امام خمینی(ره) میزبان امیرکبیری ها بود تا به سنت ایرانی ها دید و بازدید رهبر را پاسخ گویند. از نکات جالب توجه این دیدار تاکید رهبر بر به کار بردن نام امیرکبیر به جای پلیتکنیک که نامی غربی است و همچنین تأکید مجدد ایشان بر بحث تولید علم و جنبش نرمافزاری بود.
من هم راضی نیستم
دیدار بعدی رهبَر در تاریخ ۲۲ اردیبهشت ۱۳۸۲ و از دانشگاه شهید بهشتی انجام شد. در این دیدار رهبر هم برای اساتید و دانشجویان در دو جلسه مجزا سخنرانی کردند و بعد هم به سؤالات تقریباً مفصل دانشجویان در جلسهی پرسش و پاسخ، جواب گفتند. از نکات جالبی که در سوالهای دانشجویان مطرح شد ملاک انتخاب دانشگاهها توسط رهبر برای حضور بود که ایشان پاسخ گفتند: "بنده سالهاست که با دانشگاهها ارتباط دارم و به همهى دانشگاهها رفتهام؛ به دانشگاه شما هم چند بار آمدهام، که آن زمان شما دانشجو نبودید. با دوستانى که با دانشگاهها ارتباط دارند، مشورت مىکنیم و هر دانشگاهى که نرفته باشیم، مىرویم. من به دانشگاه تهران، تربیت مدرّس، صنعتى شریف، امیر کبیر و دانشگاه امام حسین رفتهام و بالأخره حالا نوبت دانشگاه شهید بهشتى شد؛ انشاءاللَّه خداوند قبول کند. بنده دوست دارم همچنانکه از دورهى جوانى با قشر دانشجو ارتباط داشتهام -نه ارتباط صورى، بلکه واقعاً ارتباطگیرى داشتهام؛ حرف مىزدم، حرف مىشنیدم، مباحثه مىکردم، تعلیم مىدادم، یاد مىگرفتم- و تا الآن هم ادامه دارد، این ارتباط تا هر وقت که زنده هستم، با جماعت جوان و دانشجو قطع نشود."۱۲
رهبر همچنین در پاسخ به سؤالی درباره وضعیت مبارزه با مفاسد اقتصادی هم فرمودند: "من خصوصى به شما عرض مىکنم: نه! واقعاً من از آنچه اتّفاق افتاده، راضى باشم؟ نه، کمتر از آن حدّى است که بنده را خشنود و راضى کند؛ اما انصافاً تلاش کردند. در جلسهاى که اخیراً با مسؤولان قواى سهگانه داشتیم، به آنها گفتم دو سال گذشت. قوّهى قضاییه و قوّهى مجریه گزارش فعالیتهاى خود را آوردند. حجم فعالیتها خوب است -در این نمىشود تردیدى داشت- ستادى هم تشکیل دادهاند که نسبتاً فعال است؛ لیکن آن مقدارى که بنده را راضى کند، نیست."۱۳
جوانان یقیناً خواهند دید
آخرین دیدار رهبر از دانشگاههای تهران تقریباً یکسال پیش برگزار شد و رهبر در تاریخ ۲۴ آذر ۸۷ به دانشگاه علم و صنعت رفتند. در این دیدار رهبر جلسات جداگانهای با اساتید و دانشجویان دانشگاه داشتند و به ایراد سخن پرداختند. از جمله مطالب جالب توجه در این دیدار سخنان رهبر درباره شخصیت جاویدالنشان حاج احمد متوسلیان بود که بهعنوان یکی از سرداران دانشگاه علم و صنعت تصویر بزرگی از وی بر روی سن سالن محل سخنرانی رهبر به چشم می خورد.
از جمله نکات جالب توجه دیگر که رهبر در سخنرانی در جمع دانشجویان علم و صنعتی بر آن تأکید داشتند یکی بحث تولید علم بود و دیگری هم بحث رسالتهای جنبش دانشجویی. رهبر در اینباره گفتند: "عرض کردیم که کشور باید به عزت علمى برسد. هدف هم باید مرجعیت علمى باشد در دنیا؛ همین طور که بارها عرض کردهایم. یعنى همینطور که شما امروز ناچارید براى علم و دستیابى به محصولات علمى به دانشمندانى، به کتابهایى مراجعه کنید که مربوط به کشورهاى دیگرند، باید به آنجا برسیم که جویندهى دانش، طالب علم، مجبور باشد بیاید سراغ شما، سراغ کتاب شما؛ مجبور باشد زبان شما را یاد بگیرد تا بتواند از دانش شما استفاده کند. هدف باید این باشد. این یک آرزوى خام هم نیست. این چیزى است که عملى است. اینجایى هم که ما امروز از لحاظ علمى و فناورى قرار داریم، این هم یک روزى جزو آرزوهاى خام به حساب مىآمد… این یک کار چندساله است. این کار چندساله با شدت، با حدت، با پیگیرى تمام، با امید بایستى دنبال شود و انشاءاللَّه به نتایجى خواهد رسید. یقیناً روزى خواهد رسید که شما ببینید مرجعیت علمى یافتن دانشگاههاى ایران و دانشمندان ایران چیز دور از دسترسى نیست؛ خیلى نزدیک به شماست. شما جوانها یقیناً این را خواهید دید؛ من تردیدى ندارم."۱۴
ایشان همچنین درباره جنبش دانشجویی فرمودند: "جریان دوم که آن مسألهى آرمانخواهى است در دانشگاهها – که در زبان متعارف به او گفته میشود جنبش دانشجویى – در کشور ما تاریخ بسیار جالبى دارد. این را از این جهت میگویم و رویش تکیه میکنم که این حرکت باید ادامه پیدا کند و این چیزى نیست که بتواند متوقف بشود؛ چون کشور در شرائطى است و نظام جمهورى اسلامى، ساخت و ویژگىها و مختصاتى دارد که حتماً جنبش دانشجوئى در کنارش بایستى حضور داشته باشد. این جنبش دانشجوئى در کشور ما در تاریخِ ثبت شده و شناخته شدهى خود، همیشه ضد استکبار، ضد سلطه، ضد استبداد، ضد اختناق و بشدت عدالتخواه بوده است. این ممیزات جنبش دانشجوئى ما از روز اول است تا امروز. اگر کسى مدعى جنبش دانشجوئى باشد، اما این ممیزات را نداشته باشد، صادق نیست. دست جنبش دانشجوئى نمیتواند در دست کسانى باشد که در فلسطین قتلعام میکنند، در عراق جنایت میکنند، در افغانستان مردم را از دم تیغ میگذرانند؛ این جنبش دانشجوئى نیست. جنبش دانشجوئى خصلت و خاصیتش در کشور ما لااقل اینجور است -شاید در خیلى از کشورهاى دیگر هم باشد- که ضد استکبارى، ضد سلطه، ضد دیکتاتورى و طرفدار عدالت است. شروع این حرکت یا مقطع شناختهشدهى این حرکت، همین ۱۶ آذر است."۱۵
منابع:
۱. صحیفهی امام، جلد ۸، صفحهی ۱۳۸
۲. بیانات در دیدار دانشآموزان و دانشجویان به مناسبت روز ملى مبارزه با استکبار- ۱۲/۰۸/۱۳۷۲
۳. بیانات در دیدار دانشآموزان و دانشجویان – ۱۰/۰۸/۱۳۷۴
۴. ۲۲ اردیبهشت ۷۷ – بیانات در جلسه پرسش و پاسخ در دانشگاه تهران
۵. ۲۲اردیبهشت ۷۷ – بیانات در جلسه پرسش و پاسخ در دانشگاه تهران
۶. روزنامه کیهان – شنبه ۱۴ شهریور ۷۷
۷. روزنامه کیهان- ۱۶ شهریور ۷۷
۸. روزنامه کیهان – اول آذر ۷۸
۹. روزنامه کیهان – اسفند ۱۳۷۹
۱۰. همان
۱۱. ۹ اسفند ۱۳۷۹ – بیانات و پرسش و پاسخ در جمع دانشجویان و اساتید دانشگاه صنعتى امیر کبیر
۱۲. ۲۲ اریبهشت ۱۳۸۲ – بیانات در جلسهى پرسش و پاسخ دانشجویان دانشگاه شهید بهشتى
۱۳. همان
۱۴. ۲۴ آذر ۸۷ – دیدار اساتید و دانشجویان در دانشگاه علم و صنعت
۱۵. همان
