به گزارش «نماینده» به نقل از الف، تقویم رسمی کشور بر اساس هجری خورشیدی است. همانطور که از نام آن بر میآید، مبداء آن هجرت پیامبر اسلام (صلیا… علیه و آله و سلم) از مکّه به مدینه است و طول سال آن، مدت زمان بین دو عبور متوالی مرکز خورشید از نقطه اعتدال بهاری است که به طور متوسط ۳۶۵.۲۴۲۱۹۸ شبانهروز یا ۳۶۵ شبانهروز و ۵ ساعت و ۴۸ دقیقه و ۴۵ ثانیه حساب شده است.
برخلاف تصور عموم، تقویمی که امروز از آن استفاده میکنیم، از سال ۱۳۰۴ هجری خورشیدی به عنوان تقویم رسمی کشور مورد استفاده قرار میگیرد؛ اما تقویم هجری قمری برای ثبت بسیاری از وقایع تاریخی مورد استفاده مورخان بوده است. ضمن آنکه بسیاری از مناسبتها و اعیاد تقویم بر پایه هجری قمری است. بنابراین مسئله انطباق تاریخ های تقویم هجری قمری و شمسی همواره مورد توجه منجمین و مورخین بوده است. یکی از این موارد انطباق واقعه عاشورا (۱۰ محرم ۶۱ هجری قمری) با تقویم هجری شمسی است.
با استفاده از تطبیق تقویم هجری قراردادی با میلادی (به کمک نرمافزارهایی مانند Accurate Times) مشخص میشود که اول محرم ۶۱ هجری قمری برابر ۱ اکتبر ۶۸۰ میلادی (ژولی) است و بنابراین عاشورا مقارن با ۱۰ اکتبر ۶۸۰ میلادی (ژولی) یا چهارشنبه ۲۱ مهر ۵۹ هجری شمسی است. البته به دلیل استفاده از تقویم قراردادی این تاریخ میتواند یک یا دو روز با تاریخ واقعی اختلاف داشته باشد.
حال با مراجعه به نرمافزارهایی مانندMoon Calculator مشخص میشود که مقارنه ماه و خورشید (ماه نو) در محرم سال ۶۱ هجری در ساعت ۱۷:۱۱ به وقت محلی روز ۲۸ سپتامبر ۶۸۰ میلادی اتفاق افتاده و در شامگاه فردای آن روز، ۲۹ سپتامبر، هلال ماه در کربلا به جدایی بیش از ۱۱ درجه از خورشید رسیده و در زمان غروب خورشید، ارتفاع ماه بیش از ۸ درجه است. رویت چنین هلالی با چشم غیرمسلح ممکن است؛ بنابراین پیشبینی میشود که ۳۰ سپتامبر ۶۸۰ میلادی مقارن با اول محرم ۶۱ هجری قمری باشد. بنابراین ۱۰ محرم مقارن با ۹ اکتبر ۶۸۰ میلادی یا سهشنبه ۲۰ مهر ۵۹ هجری شمسی میشود.
مطابق این بررسی نتیجه میشود که واقعه عاشورا (۱۰ محرم ۶۱ هجری قمری) در روز سهشنبه ۲۰ یا چهارشنبه ۲۱ مهر ۵۹ هجری شمسی اتفاق افتاده است.
امیر حسن زاده، کارشناس ارشد مرکز تقویم موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران
