نماینده – مریم شمسایی*؛ در قرن ۲۱ رسانه ها اعم از مطبوعات، رادیو و تلویزیون و در این اواخر رسانه های سایبری توانسته اند جایگاه بسیار مهمی در زندگی افراد جامعه پیدا و ایفا کنند. هر رسانه بنا به اقتضائات خاص خود توانسته تاثیرات مثبت و منفی فراوانی بر فرد و جامعه بگذارد. در کنار رشد روز افزون رسانه ها نگرانی هایی در مورد اثرات سوء و منفی رسانه نیز شکل گرفته است.
در این میان رسانه های مبتنی بر اینترنت توانسته اند به سرعت از سایر رسانه ها پیشی گرفته و تبدیل به رسانه هایی جریان ساز شوند، شاید برای بسیاری از افراد این اتفاق افتاده باشد که با ورود به دنیای بی پایان اینترنت برای ساعت های متمادی در آن وقت گذرانده باشند بدون آنکه از گذر زمان مطلع شده باشند. اینترنت با وجود قابلیت های فراوان، می تواند افراد با سلایق متفاوت و گروه های سنی مختلف را مجذوب خود کند.
با ورود افراد به دنیای اینترنت کم کم علاوه بر سایت های مختلف، شبکه های اجتماعی و اتاق های گفتگو نیز به صورت جدی شکل گرفت، افراد با سلایق همسو و گاهی نا همسو، با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند.
هویت هر شخص از منظر جامعه شناختی، تصویری است که هر فرد از خود می سازد و با تکیه بر آن خود را از دیگران متمایز یا به دیگران معرفی می کند. هویت اجتماعی بر اساس تعاریف و برداشت های فرد شکل می گیرد و فرد با اتکا به هویت خود، جایگاه و روابط اجتماعی خود را می سازد.
در مورد اتاق های گفتگو یا اصطلاحاً چت روم ها این نکته وجود دارد که افراد بدون نشان دادن چهره و هویت اجتماعی واقعی خود، وارد آن می شوند و با یگدیگر ارتباط بر قرارمی کنند در حالی که خود غیر واقعی شان را که به آن تمایل داشته اند را برای دیگران نمایش می دهند. بر اساس تحقیقات صورت گرفته در این زمینه مشخص شده است افرادی که در دنیای واقعی ارتباط میان فردی یا جایگاه اجتماعی مناسبی ندارند بیشتر تمایل به عضویت در این شبکه های مجازی دارند. کار ویژه این فضاهای مجازی تاثیر بر روی سبک زندگی افراد و جامعه است.
سبک زندگی؛ مفهوم قدیمی، واژه نوظهور
اگر پیشرفت همهجانبه را به معنای تمدنسازی نوین اسلامی بگیریم، این تمدن دارای دو بخش ابزاری و نیز «حقیقی و اساسی» خواهد بود که سبک زندگی بخش حقیقی آن را تشکیل میدهد. بخش ابزاری یا سختافزاری این تمدن موضوعاتی است که در فضای امروز به عنوان نمودهای پیشرفت مطرح میشود؛ از قبیل علم، اختراع، اقتصاد، سیاست، اعتبار بینالمللی و نظایر آن. در معارف اسلامی اصطلاح عقل معاش در مفهوم جامع خود مترادف مفهوم سبک و فرهنگ زندگی است و در قرآن کریم نیز آیات فراوانی در زمینه سبک زندگی وجود دارد. (بیانات مقام معظم رهبری در خراسان شمالی، ۲۳/۰۷/۱۳۹۱)
ورود مفهوم و واژه نوظهور سبک زندگی در ادبیات و فضای گفتمانی کشور و تاکید ویژه مقام معظم رهبری بر آن، جامعه نخبگان کشور را بر آن داشت تا ضرورت بیشتری برای مطرح کردن مفهوم صحیحی از سبک زندگی اسلامی- ایرانی احساس کنند.
اما به راستی سبک زندگی چیست؟ توماس وبر سبک زندگی را اینگونه تعریف می کند: «ارزشها و رسمهای مشترکی که به گروه احساس هویت جمعی میبخشد؛ آن چیزی که مرزهای نامشخص موقعیت و قشر اجتماعی را تعیین میکند. سبک زندگی در واقع به معنای شیوه زندگی فرد، گروه یا اجتماع است و در پیوند با فرهنگ است.»
سبک زندگی که رهبری بر آن تاکید کردند و آن را منجر به تمدن اسلامی دانستند، نمی تواند الگوپذیری از سکولاریسم یا مدرنیسم غربی باشد، اما شبکه های مجازی که عمدتا سبک زندگی و عقاید جوانان ایران را هدف گرفته است با سبک زندگی مورد نظر رهبر منافات دارد.
واقعیت این است که افراد با ورود به دنیای مجازی و چت روم ها از دنیای واقعی فاصله می گیرند و فضای مجازی به افراد این امکان را می دهد که با گذاشتن ماسک هایی بر هویت اجتماعی خود، بتوانند با هویت های کاذب وارد این دنیای بی انتها شوند.
کاربران می توانند ماهیت وجودی خود را به گونه ای دیگر نشان دهند و همین امر باعث شده بسیاری از صاحب نظران با دیده شک و تردید به شبکه های اجتماعی مجازی نگاه کنند. قابل ذکر است که کاربران عضو در این شبکه ها به هیچ ارزش انسانی و نظام اخلاقی پایبند نیستند و در واقع انسانیت و اخلاق محوری در پستوهای این دنیای رنگارنگ مجازی، حلقه ی گم شده است.
ادامه دارد …
* کارشناس ارتباطات
