به گزارش «نماینده» عباداتی در مسیر زندگی انسان هستند که با نگاه اول بسیار ساده و راحت به نظر می رسند اما با تامل بیشتر می توان حکمت های فراوانی را در دل آن ها جستجو نمود:
نگاه با محبّت به پدر و مادر
رسول خدا صلی الله علیه و آله می فرماید:
نَظَرُ الْوَلَدِ إِلَى وَالِدَیْهِ حُبّاً لَهُمَا عِبَادَه (۱)؛
نگاه کردن فرزند از روى مهر و محبّت به پدر و مادر، عبادت محسوب مىشود. (۲)
نگاه با محبّت به فرزند
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلوات الله علیه و آله: نَظَرُ الْوَالِدِ إِلَى وَلَدِهِ حُبّاً لَهُ عِبَادَهٌ (۳)؛
نگاه از روی محبت والد به فرزندش، عبادت است.
نگاه به مصحف (قرآن)
اسحاق بن عمار گوید: به امام صادق گفتم: فدایت شوم، من قرآن را از بردارم، آیا خواندن از حفظ نیکوتر است یا با نظر کردن در مصحف؟
در پاسخ به من فرمود: بَلِ اقْرَأْهُ وَ انْظُرْ فِی الْمُصْحَفِ فَهُوَ أَفْضَلُ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ النَّظَرَ فِی الْمُصْحَفِ عِبَادَهٌ (۴)
نه بلکه قرآن را در حالى بخوان که در مصحف مىنگرى، که آن بهتر است. آیا نمىدانى که نگاه کردن در مصحف عبادت است؟ (۵)
و از حضرت صادق (علیه السّلام) است که: مَنْ قَرَأَ فِی الْمُصْحَفِ مُتِّعَ بِبَصَرِهِ وَ خُفِّفَ عَنْ وَالِدَیْهِ وَ لَوْ کَانَا کَافِرَیْنِ (۶)
هر کس که از روى قرآن بخواند، عمر چشمش زیاد مىگردد و براى پدر و مادرش تخفیف داده مىشود اگر چه کافر باشند. (۷)
راز عبادت بودن نگریستن به قرآن
از محضر «آیت الله العظمی بهجت» سؤال شد که «در روایت آمده که نگاه کردن به قرآن عبادت است. رازش در چیست؟»
معظم له در پاسخ فرمودند: آیا هیچ می دانیم قرآن مانند سایر مکتوبات نیست؟ گویی قرآن موجودی ربوبی از عالم نور و روحانی است که در عالم اجسام و اعراض ظهور کرده است. به دلیل این که چیز هایی از آن بر می آید و یا دیده می شود که از اجسام و اعراض دیده نمی شود. (۸)
نگاه به عالم و دانشمند
در حدیثی از پیامبر صلی الله علیه و آله می خوانیم: النَّظَرُ إِلَى وَجْهِ الْعَالِمِ عِبَادَه (۹)؛
نگاه کردن به روى دانشمند [به منزلت و پایه] عبادت و بندگى (خداى تعالى) است. (۱۰)
حضرت صادق علیه السلام از طریق پدران بزرگوارش از پیامبر صلوات الله علیهم روایت فرموده: النَّظَرُ إِلَى وَجْهِ الْعَالِمِ حُبّاً لَهُ عِبَادَهٌ (۱۱)؛
نگاه با محبت به چهره عالم، عبادت است.
از امام صادق علیه السلام، راجع به این سخن پیامبر (صلوات الله علیه و آله) که «نگاه کردن به چهره علما عبادت است». پرسیدند، فرمود:هُوَ الْعَالِمُ الَّذِی إِذَا نَظَرْتَ إِلَیْهِ ذَکَّرَکَ الْآخِرَهَ وَ مَنْ کَانَ خِلَافَ ذَلِکَ فَالنَّظَرُ إِلَیْهِ فِتْنَهٌ اغْدُ عَالِماً أَوْ مُتَعَلِّماً أَوْ مُسْتَمِعاً أَوْ مُحِبّاً وَ لَا تَکُنِ الْخَامِسَ فَتَهْلِکَ.
مقصود، آن عالمى است که هر گاه به او نگاه کنى، تو را به یاد آخرت بیاندازد، و هر کس جز این باشد، نگاه کردن به او، فساد است. یا عالم باش، یا متعلّم، یا مستمع، و یا دوستدار عالمان؛ پنجمى نباش که هلاک مىشوى. (۱۲)
منظور چه عالمی است؟
از محضر مرحوم «آیت الله العظمی بهجت» قدّس سرّه سؤال شد که آیا روایتى که مى فرماید: «أَلنَّظَرُ إِلى وَجْهِ الْعالِمِ عِبادَهٌ» از باب این است که انسان را به یاد خدا مى اندازد؟
معظّم له پاسخ دادند: بله، در روایت است که از حضرت عیسى (علیه السّلام) سؤال کردند: یا رُوحَ اللّهِ مَنْ نُجالِسُ؟
اى روح خدا، با چه کسى مُجالست و هم نشینى کنیم؟
فَقالَ (علیه السّلام): جَالِسُوا مَنْ یُذَکِّرُکُمُ اللّهَ رُؤْیَتُهُ، وَ یَزِیدُ فِى عِلْمِکُمْ مَنْطِقُهُ، وَ یُرَغِّبُکُمْ فِى الاْآخِرَهِ عَمَلُهُ» (۱۴)
فرمود: با کسى که دیدن او شما را به یاد خدا مى آورد، و سخن او بر دانش شما مى افزاید، و عمل او شما را به آخرت علاقمند مى کند. (۱۵)
نگاه با محبت به برادر ایمانی
امام زین العابدین علیه السلام فرمود: نَظَرُ الْمُؤْمِنِ فِی وَجْهِ أَخِیهِ الْمُؤْمِنِ لِلْمَوَدَّهِ وَ الْمَحَبَّهِ لَهُ عِبَادَهٌ (۱۶)
نگاه کردن مؤمن به چهره برادر مؤمن خود، بواسطه دوست داشتن و محبت به او، عبادت است. (۱۷)
مشابه این حدیث، از حضرت رسول صلی الله علیه و آله نقل شده است. (۱۸)
چند روایت زیبا
در احادیث متعددی، چند مورد از چیزهایی که نگاه به آنها عبادت شمرده شده، در کنار هم ذکر گردیده است. همچون نگاه به اهل بیت پیامبر، نگاه به امام، نگاه به خانه کعبه، نگاه به پیشوای عادل و…؛ جهت اختصار چند نمونه از این روایات، در پایان این نوشتار آورده می شود:
نکته جالبی که در روایات مختلفی به چشم می خورد، این است که «عبادت بودن نگاه به امیر المؤمنین علیه السلام و یا معصومین علیهم السّلام» در جاهای مختلفی در کنار «عبادت بودن نگاه به کعبه» بیان شده است؛ و در نوشتار پیشین، بیان شد که در روایات آمده است: مَثل على علیه السّلام مانند کعبه است که نگاه کردن به آن عبادت، و زیارت آن فریضه واجب می باشد. (۱۹)
امام رضا علیه السلام از پدران طاهرینش از رسول خدا (صلوات الله علیهم اجمعین) روایت فرمود که: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مُجَالَسَهُ الْعُلَمَاءِ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرُ إِلَى عَلِیٍّ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرُ إِلَى الْبَیْتِ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرُ إِلَى الْمُصْحَفِ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرُ إِلَى الْوَالِدَیْنِ عِبَادَهٌ. (۲۰)
مجالست علما عبادت است، و نظر به على بن ابى طالب (علیه السلام) عبادت است، و نظر به خانه کعبه عبادت است، و نظر به مصحف عبادت است، و نظر به پدر و مادر عبادت است. (۲۱)
عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: النَّظَرُ إِلَى الْکَعْبَهِ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرُ إِلَى الْوَالِدَیْنِ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرُ إِلَى الْإِمَامِ عِبَادَهٌ وَ قَالَ مَنْ نَظَرَ إِلَى الْکَعْبَهِ کُتِبَتْ لَهُ حَسَنَهٌ وَ مُحِیَتْ عَنْهُ عَشْرُ سَیِّئَاتٍ. (۲۲)
ابو عبد اللَّه صادق (علیه السلام) فرمود: تماشاى کعبه عبادت است. تماشاى پدر و مادر عبادت است. تماشاى امام اهل بیت عبادت است. و فرمود: هر کس دیده به دیدار کعبه بدوزد، ده درجه بر حسنات او مىافزایند و ده درجه از سیّئات او مىکاهند. (۲۳)
شیخ صدوق (ره) فرموده: وَ رُوِیَ أَنَّ النَّظَرَ إِلَى الْکَعْبَهِ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرَ إِلَى الْوَالِدَیْنِ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرَ فِی الْمُصْحَفِ مِنْ غَیْرِ قِرَاءَهٍ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرَ إِلَى وَجْهِ الْعَالِمِ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرَ إِلَى آلِ مُحَمَّدٍ عِبَادَهٌ. (۲۴)
و روایت شده است که نظر به سوى کعبه عبادت است، و نظر به سوى والدین (پدر و مادر) عبادتست، و نظر در قرآن حتّى بدون خواندن عبادت است، و نظر به روى دانشمند عبادت ست، و نظر بسوى آل محمّد (معصومین علیهم السّلام) عبادت است. (۲۵)
عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ (صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ)، عَنْ عَلِیٍّ (عَلَیْهِ السَّلَامُ)، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ): النَّظَرُ إِلَى الْعَالِمِ عِبَادَهٌ، وَ النَّظَرُ إِلَى الْإِمَامِ الْمُقْسِطِ عِبَادَهٌ، وَ النَّظَرُ إِلَى الْوَالِدَیْنِ بِرَأْفَهٍ وَ رَحْمَهٍ عِبَادَهٌ، وَ النَّظَرُ إِلَى أَخٍ تَوَدُّهُ فِی اللَّهِ (عَزَّ وَ جَلَّ) عِبَادَهٌ. (۲۶)
از حسین بن على، از حضرت على، (علیهما السلام) روایت شده که رسول خدا (صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ) فرمود: نظر نمودن به عالم و دانشمند عبادت است و نظر کردن به امام (و پیشواى) عادل عبادت است، و نظر به پدر و مادر از روى رأفت و مهربانى عبادت است، و نگاه کردن به برادر دینى که در راه خداى با عزت و جلال او را دوست بدارى عبادت است. (۲۷)
امام رضا علیه السلام فرمود که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرموده: النَّظَرُ فِی ثَلَاثَهِ أَشْیَاءَ عِبَادَهٌ النَّظَرُ فِی وَجْهِ الْوَالِدَیْنِ وَ فِی الْمُصْحَفِ وَ فِی الْبَحْرِ
نگاه کردن به سه چیز عبادت است. نگاه کردن به چهره پدر، نگاه کردن به قرآن و نگاه کردن به دریا. (۲۸)
پی نوشت ها:
(۱) تحف العقول، ص ۴۴؛ کشف الغُمّه، ص ۲۴۳؛ بحارالأنوار، ج ۷۲، ص ۸۰؛ النوادر للراوندی، ص۵، النظر إلى الوالدین
(۲) نوادر راوندى- ترجمه صادقى اردستانى، ص۱۷۰، نگاه به پدر و مادر
(۳) مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۱۵، ص۱۷۰، باب۶۴ استحباب بر الإنسان ولده و حبه له و رحمته إیاه و الوفاء بوعده
(۴) الکافی (ط – الإسلامیه)، ج۲، ص۶۱۴، باب قراءه القرآن فی المصحف
(۵) الحیاه با ترجمه احمد آرام، ج۲، ص۲۳۹
(۶) عده الداعی و نجاح الساعی، ص۲۹۰، فصل: و یستحب اتخاذ المصحف فی البیت
(۷) آیین بندگى و نیایش، ص۴۹۵، فصل دوم: داشتن قرآن در خانه و از روى آن خواندن
(۸) فریادگر توحید، ص۱۵۳
(۹) بحار الأنوار، ج۱، ص۱۹۵
(۱۰)بنادر البحار، ص۱۰۲
(۱۱) الجعفریات (الأشعثیات)، ص۱۹۴
(۱۲) مجموعه ورام(تنبیه الخواطر)، ج۱، ص۸۴
(۱۳) من لایحضره الفقیه، ج ۲، ص ۲۰۵؛ وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۳۱۲؛ ج ۱۳، ص ۲۶۴
(۱۴) اصول کافى، ج ۱، ص ۴۹؛ بحارالانوار، ج ۱، ص ۲۰۳؛ ج ۱۴، ص ۳۳۱ و…
(۱۵) bahjat.ir
(۱۶) تحف العقول، ص۲۸۲؛ بحار الأنوار، ج۷۵، ص۱۴۰
(۱۷) مواعظ امامان علیهم السلام-ترجمه جلد هفدهم بحار، ص۱۲۷، بخش بیست و یکم: سفارشات حضرت زین العابدین(ع) و پند و اندرزهاى آن جناب
(۱۸) مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۹، ص۱۵۲؛ الجعفریات (الأشعثیات)، ص۱۹۴
(۱۹) کشف الیقین فی فضائل أمیر المؤمنین علیه السلام، ص۲۹۸، المبحث ۱۵ فی تشبیهه بسوره الإخلاص و الکعبه و رأس النبی (ع) و تشبیه حقه بحق الوالد؛ آینه یقین، ص۳۱۶، مبحث پانزدهم در تشبیه على(ع) به سوره اخلاص و کعبه معظمه و سر مبارک پیامبر اکرم(ص) و تشبیه حق آن حضرت به حق پدر نسبت به فرزند
(۲۰) کشف الغمه فی معرفه الأئمه (ط – القدیمه) ؛ ج۲ ؛ ص۲۶۸ و ۲۶۹/ بحار الأنوار (ط – بیروت) ؛ ج۱ ؛ ص۲۰۴
(۲۱) کشف الغمه- ترجمه و شرح زوارهاى، ج۳، ص۹۲
(۲۲) الکافی (ط – الإسلامیه)، ج۴، ص۲۴۰، باب فضل النظر إلى الکعبه
(۲۳) گزیده کافى، ج۳، ص۲۴۱
(۲۴) من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۲۰۵، باب فضائل الحج؛ هدایه الأمه إلى أحکام الأئمه علیهم السلام، ج۵، ص۱۸۵؛ روضه المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه (ط – القدیمه)، ج۴، ص۴۷، باب فضائل الحج
(۲۵) من لا یحضره الفقیه- ترجمه غفارى، ج۳، ص۳۰، باب فضائل حج
(۲۶) الأمالی (للطوسی)، النص ص۴۵۴، المجلس السادس عشر
(۲۷) طرائف الحکم یا اندرزهاى ممتاز، ص۳۱۴
(۲۸) بحار الأنوار (ط – بیروت)، ج۱۰، ص۳۶۸؛ صحیفه الرضا علیه السلام- ترجمه حجازى، ص۸۲
منبع: تبیان
