ثمانه اکوان – مروری بر وقایع و سخنرانیهای صورت گرفته بعد از بسته شدن پرونده مطالعات ادعایی در شورای حکام سازمان بینالمللی انرژی اتمی نشان میدهد ایران هنوز هم راه زیادی برای رفع تحریمها و عادیسازی پرونده هستهای در شورای حکام و سازمان ملل دارد؛ راهی که به نظر میرسد آنطور که مسئولان دولتی عقیده دارند، چندان هم هموار نیست.
روز سهشنبه گذشته شورای حکام با توجه به گزارشی که دبیر کل سازمان بینالمللی انرژی اتمی به اعضا ارائه کرده بود، پرونده مطالعات ادعایی و یا همان «پی. ام. دی» را برای همیشه بستند. این اقدام اما همانطور که از قبل پیشبینی میشد برای هر کدام از طرفین درگیر در پرونده هستهای ایران، به یک معنای خاص بود. از نظر آمریکا و شورای حکام این اقدام به معنای فراهم شدن شرایط برای آژانس بینالمللی انرژی اتمی در جهت تمرکز ویژه بر بازرسیهای گسترده بعدی در راستای اجرای برجام است. گرچه «جان کری» در لحنی خرسند و هیجانزده گزارش خود از بسته شدن «پی. ام. دی» در شورای حکام سازمان بینالمللی انرژی اتمی را در اختیار وبسایت وزارت امورخارجه کشورش قرار داد اما به نظر نمیرسد خوشحالی مقامهای وزارت امور خارجه ایران هم دست کمی از هیجان جان کری در این باره داشته باشد. این در حالی است که هنوز هم ابهامهای زیادی راجع به اثرگذاری گزارش «آمانو» بر دیگر فعالیتهای مرتبط با اجرای توافق هستهای وجود دارد. از سوی دیگر این اتفاق را نمیتوان پایانی بر داستان مطالعات ادعایی دانست و آنطور که رسانهها و همچنین مقامهای کشورهای غربی و بهخصوص آمریکا بیان کردهاند، پایان «پی. ام. دی» پایانی بر تلاشهای کشورهای غربی جهت کشف اسرار پرونده هستهای کشورمان در سالهای قبل از توافق نخواهد بود.
اما مهمترین ویژگیهای دوران پسا «پی. ام. دی» چه خواهد بود؟ و چرا ایران نباید آنقدرها که مسئولان ایالاتمتحده درباره گزارش آمانو و بسته شدن «پی. ام. دی» هیجانزده هستند، خوشحال باشند؟ نگاهی به چند اتفاق جالب که درست در روز بسته شدن پرونده مطالعات ادعایی در آژانس بینالمللی انرژی اتمی افتاد و یا اتفاقهای حاشیهای در روزهای منتهی به جلسه شورای حکام، به خوبی نقشه راه بعدی کشورهای غربی در جهت مواجهه با ایران را نشان میدهد.
۱- چند روز قبل از جلسه شورای حکام، مجلس نمایندگان آمریکا طرحی را تصویب کرد که بر اساس آن هر فردی از کشورهای اروپایی که سابقه سفر به ایران داشته باشد، برای ورود به آمریکا باید ویزای این کشور را دریافت کند و برنامه لغو روادید برای این افراد عملاً اجرایی نخواهد شد. این مصوبه همانطور که نمایندگان کشورهای اروپایی در سازمان ملل نیز در نامه خود اشاره کردند، میتواند مانع بزرگی بر سر راه تجارت این کشورها با ایران باشد و این باز به نوعی ایجاد تحریم و مانع بر سر راه اجرایی شدن توافق هستهای خواهد بود.
۲- دومین مسئلهای که نقشه راه کشورهای غربی و بهخصوص آمریکا را در سیستم پسا «پی. ام. دی» مشخص میکند، گزارش رسانههای این کشورها درباره آزمایش موشکهای بالستیک ایرانی است. این گزارشها بود که باعث شد کارشناسان سازمان ملل بیان کنند این اقدامات مخالف قطعنامه سازمان ملل بوده و میتواند باعث شود ایران مورد تحریمهای شدیدتری قرار گیرد. نتیجهگیری مطرح شده در پنل کارشناسی سازمان ملل، آنطور که خبرگزاری رویترز گزارش داده است به احتمال زیاد به وضع تحریمهای جدید ضد ایران ختم میشود که به نظر میرسد آمریکا نیز با آنها مخالفتی نخواهد کرد. کاخ سفید بعد از پایان یافتن جلسه بستن پرونده «پی. ام. دی» در شورای حکام در بیانیهای اعلام کرد که اگر هرگونه اقدامی برای تحریم ایران به خاطر این فعالیتهای موشکی صورت گیرد، اقدامی در راستای مخالفت با آن صورت نخواهد داد. این پنل کارشناسی در گزارش خود آورده است که آزمایش موشک «عماد» نقض پاراگراف نهم از قطعنامه ۱۹۲۹ است. این قطعنامه در سال ۲۰۱۰م. تصویب شد و در نتیجه آن تحریمهای شدیدی ضد ایران به اجرا گذاشته شد. این گزارش ۱۰ صفحهای روز یازدهم سپتامبر تهیه شده و به اعضای شورای امنیت سازمان ملل ارائه شده است.
زمانی که توافق هستهای صورت گرفت، بسیاری از کارشناسان بیان میکردند که بر اساس این توافق، ایران باید به تمام قطعنامههای سازمان ملل در مورد فعالیتهای موشکی خود نیز پایبند بوده و از آزمایش موشکهای جدید دوربرد خودداری کند اما مقامهای ارشد مذاکره کننده هستهای هیچگاه این موضوع را با وجود اصرار آمریکاییها درباره صحت این ادعا نپذیرفتند. انتشار این گزارش دقیقاً در روزی که شورای حکام گامی مهم در جهت برطرف کردن اختلافهای قبلی ایران و اعضای گروه ۱+۵ برداشت، اقدامی قابل تأمل است.
بر اساس گزارش رویترز، گزارش پنل کارشناسان تحریم سازمان ملل در واقع میتواند به بهانه خوبی برای جمهوریخواهان تندرو در کنگره آمریکا تبدیل شود که رژیم قبلی تحریمها را – که هنوز هم به صورت کامل برداشته نشده است – بار دیگر به رسمیت بشناسد.
۳- سومین مسئلهای که در گزارشهای مربوط به پرونده «پی. ام. دی» و سخنرانی آمانو در جلسه شورای حکام قابل توجه است، شگفتی آژانس و همچنین کشورهای غربی از سرعت ایران در اجرای برجام است! آمانو گفت: «ایران با سرعتی بالا، در حال اجرای گامهای مقدماتی برجام است و با جدیّت، مراحل مورد نیاز را پشت سر میگذارد.» آمانو با این حال ضمن استقبال از این سرعت بالا، تصریح کرده است که این سرعت بالا باعث نمیشود که باقی مراحل اجرای برجام با همین سرعت پیش رود و ادامه داد: «آژانس برای راستی آزمایی گامهای مقدماتی ایران برای اجرای «برجام» به زمان نیاز دارد و این (رسیدن به مرحله اجرای برجام) تنها به سرعت اقدامات ایران بستگی ندارد.» شاید بهتر باشد کمی از میزان ذوقزدگی مسئولان ایرانی کم شود تا متوجه شوند آیا واقعاً هدف اصلی آمریکا و متحدان اروپاییاش برداشتن تحریمها هست و یا اینکه اهداف دیگری برای اجرایی کردن در سر دارند.
۴- یکی از نکات جالب دیگر که در شماره گذشته «نماینده» نیز به آن اشاره شده بود، تلاش آمریکا برای محق جلوه دادن خود در تمام طول دوران مبارزه این کشور ضد برنامه هستهای کشورمان بود. گزارش آمانو از مطالعات ادعایی دقیقاً همین هدف آمریکا را دنبال کرد و جان کری وزیر امور خارجه ایالاتمتحده نیز همانطور که بارها این مسئله را بیان کرده بود، این بار نیز تأکید کرد که گزارش آژانس نشان داد تمام ادعاهای آمریکا برای فعالیتهای غیر صلحآمیز هستهای ایران قبل از سال ۲۰۰۳م. حقیقت داشته است. او بعد از جلسه شورای حکام در بیانیه خود تأکید کرد: «در بیانیه وزیر خارجه آمریکا آمده است: «گزارش روز دوم دسامبر مدیرکل، با آنچه آمریکا از دیرباز درباره فعالیت هستهای گذشته ایران ارزیابی کرده بود و همچنین با ارزیابیهای خود آژانس که در گزارش ۱۱ نوامبر ۲۰۱۱م. منعکس شده بود، همراستا است.» با وجود اینکه تعداد زیادی از کارشناسان از مسئولان وزارت امور خارجه خواسته بودند در این خصوص واکنش نشان داده و به گزارش آمانو اعتراض کنند، ساعاتی قبل از جلسه شورای حکام عراقچی، معاون وزیر امور خارجه گزارش آمانو را «بیطرفانه» خواند!
